Quyền thừa kế khi bố mẹ mất là một trong những vấn đề pháp lý quan trọng mà nhiều người quan tâm, đặc biệt khi gia đình đối mặt với sự ra đi của người thân. Việc hiểu rõ quyền lợi này không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn tránh các tranh chấp không đáng có trong quá trình phân chia di sản. Theo quy định pháp luật, quyền thừa kế được bảo vệ nghiêm ngặt để đảm bảo công bằng cho các bên liên quan. Cùng ACC Đà Nẵng tìm hiểu chi tiết để bạn có cái nhìn toàn diện.
1. Quyền thừa kế khi bố mẹ mất được quy định như thế nào?
Cơ sở pháp lý cốt lõi điều chỉnh quyền thừa kế là Bộ luật Dân sự 2015, quy định về việc chuyển giao quyền sở hữu tài sản từ người chết sang người sống dựa trên di chúc hoặc theo hàng thừa kế pháp luật.
Quyền thừa kế được ưu tiên thực hiện theo di chúc nếu người quá cố lập văn bản định đoạt tài sản hợp pháp. Trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được phân chia theo pháp luật tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Điều này đảm bảo khối tài sản luôn có chủ sở hữu kế cận và ngăn chặn việc chiếm dụng tài sản trái phép.
Thời điểm mở thừa kế là lúc người để lại di sản chết theo Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015. Di sản bao gồm tài sản riêng của bố mẹ và phần tài sản trong khối tài sản chung với người khác. Người thừa kế có quyền thụ hưởng nhưng cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản, nợ nần của người chết trong phạm vi di sản được hưởng theo Điều 615 Bộ luật Dân sự.
2. Ai là người được hưởng quyền thừa kế khi bố mẹ mất?
Xác định đối tượng thụ hưởng là bước quan trọng để cụ thể hóa quyền thừa kế dựa trên các mối quan hệ huyết thống, nuôi dưỡng và hôn nhân được pháp luật công nhận.
- Thứ tự ưu tiên hàng thừa kế
Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người quá cố. Những người này có quyền hưởng phần di sản ngang bằng nhau. Ngoài ra, pháp luật cũng quy định về thừa kế thế vị cho cháu nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng lúc với bố mẹ.
- Đối tượng hưởng di sản không phụ thuộc di chúc
Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động. Những đối tượng này vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi bố mẹ không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn mức này trong di chúc.
Xem thêm: Quy định về thứ tự thừa kế tài sản
3. Phần di sản thừa kế được phân chia ra sao?
Quá trình phân chia di sản dựa trên nguyên tắc tôn trọng ý chí cá nhân của người quá cố và sự bình đẳng giữa các đồng thừa kế nếu không có chỉ định cụ thể.
- Phân chia theo ý chí người để lại di sản
Nếu có di chúc hợp pháp, di sản sẽ được chia đúng theo nguyện vọng của bố mẹ về đối tượng và tỷ lệ tài sản. Người thừa kế theo di chúc nhận phần được giao mà không phụ thuộc hàng thừa kế, miễn là đảm bảo quyền lợi tối thiểu cho các đối tượng yếu thế được pháp luật bảo vệ bắt buộc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự.
- Phân chia bình đẳng theo pháp luật
Khi chia theo pháp luật, di sản được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế đang còn sống tại thời điểm mở thừa kế. Mỗi suất di sản có giá trị ngang nhau cho những người ở hàng thứ nhất. Các thừa kế có thể thỏa thuận chia bằng hiện vật hoặc giá trị tiền mặt; người nhận tài sản không thể chia nhỏ có trách nhiệm thanh toán phần chênh lệch cho các đồng thừa kế còn lại.
Xem thêm: Thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế?
4. Thủ tục thực hiện quyền thừa kế khi bố mẹ mất
Thủ tục hành chính giúp hợp pháp hóa việc chuyển dịch quyền sở hữu, đảm bảo người thừa kế có đầy đủ quyền định đoạt đối với tài sản đã nhận.
Bước 1: Kê khai và niêm yết thông tin thừa kế
Người thừa kế chuẩn bị hồ sơ gồm Giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ và giấy tờ sở hữu tài sản để lập văn bản khai nhận di sản tại Văn phòng công chứng. Theo quy định, văn bản này phải được niêm yết công khai tại UBND cấp xã nơi có đất hoặc nơi cư trú cuối cùng trong 15 ngày để kiểm tra các tranh chấp phát sinh trước khi ký chính thức.
Bước 2: Công chứng văn bản phân chia di sản
Sau thời hạn niêm yết mà không có khiếu nại, các đồng thừa kế ký Văn bản thỏa thuận phân chia di sản dưới sự chứng kiến của công chứng viên. Văn bản này là căn cứ pháp lý để xác lập quyền sở hữu riêng cho từng người. Trường hợp có thành viên vắng mặt, người đó phải thực hiện ủy quyền hợp pháp cho người khác thay mặt ký kết theo đúng quy định pháp luật.
Bước 3: Đăng ký biến động quyền sở hữu
Người thừa kế nộp văn bản đã công chứng cùng hồ sơ tài sản tại cơ quan đăng ký đất đai hoặc ngân hàng để sang tên. Thời hạn đăng ký biến động đất đai bắt buộc là 30 ngày kể từ ngày văn bản có hiệu lực. Hoàn tất bước này, người thừa kế sẽ được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu mới, chính thức sở hữu tài sản thừa kế từ bố mẹ một cách hợp pháp.
5. Câu hỏi thường gặp
Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là bao lâu?
Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản tính từ lúc mở thừa kế. Hết thời hạn này, người thừa kế không còn quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản. Do đó, các thành viên trong gia đình cần chủ động thực hiện thủ tục sớm để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Con nuôi có được thừa kế như con đẻ không?
Nếu quan hệ con nuôi được đăng ký hợp pháp, con nuôi có quyền thừa kế ngang bằng con đẻ đối với di sản của bố mẹ nuôi theo Điều 653 Bộ luật Dân sự. Điều này đảm bảo sự công bằng và tính nhân văn của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em và các thành viên được nhận nuôi trong gia đình.
Làm gì khi các thừa kế không thống nhất được cách chia?
Trường hợp không thể thỏa thuận, các bên nên tiến hành hòa giải tại cơ sở hoặc UBND cấp xã. Nếu hòa giải không thành, người thừa kế có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo Điều 619 Bộ luật Dân sự. Tòa án sẽ dựa trên chứng cứ, nguồn gốc tài sản và công sức đóng góp để đưa ra phán quyết phân chia di sản công bằng nhất.
Quyền thừa kế khi bố mẹ mất là quyền lợi pháp lý cơ bản mà mọi công dân cần nắm rõ để bảo vệ tài sản gia đình một cách hiệu quả. Việc tuân thủ quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 không chỉ giúp phân chia di sản công bằng mà còn giảm thiểu rủi ro tranh chấp. Nếu bạn đang gặp khó khăn trong thủ tục, hãy liên hệ ACC Đà Nẵng để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ kịp thời, đảm bảo quyền lợi của bạn được bảo vệ tối đa.
Để lại một bình luận