ACC ĐÀ NẴNG

Thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế là một khái niệm quan trọng trong pháp luật dân sự, giúp bảo vệ quyền lợi của người thừa kế và đảm bảo việc phân chia tài sản diễn ra công bằng, tránh các tranh chấp kéo dài. Hãy cùng ACC Đà Nẵng khám phá sâu hơn về chủ đề này để bạn có thể đưa ra quyết định sáng suốt.

1. Thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế?

Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để làm căn cứ giải quyết việc thừa kế.

Đáng lưu ý, pháp luật hiện hành không quy định một khoảng thời gian cụ thể (như 6 tháng hoặc 1 năm) để người thừa kế từ chối nhận di sản. Thay vào đó, quyền từ chối chỉ được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản thừa kế. Sau khi di sản đã được phân chia theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật, người thừa kế sẽ không còn quyền từ chối nhận di sản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Thời điểm mở thừa kế được xác định theo Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015, là thời điểm người có tài sản chết hoặc ngày được Tòa án xác định là ngày chết theo quyết định tuyên bố chết. Từ thời điểm này đến trước khi tiến hành phân chia di sản, người thừa kế có thể cân nhắc việc nhận hoặc từ chối nhận di sản theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định.

>> Đọc thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế tại Đà Nẵng

2. Căn cứ pháp lý quy định về thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế

Việc từ chối nhận di sản thừa kế hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự năm 2015. Trong đó, Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc người được giao nhiệm vụ phân chia di sản.

Bên cạnh đó, Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết hoặc ngày được Tòa án xác định là ngày chết theo quyết định tuyên bố chết. Đây là căn cứ quan trọng để xác định thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người thừa kế cũng như các thủ tục liên quan đến việc nhận hoặc từ chối nhận di sản.

Đáng lưu ý, Bộ luật Dân sự năm 2015 không quy định một thời hạn cụ thể (như 6 tháng hoặc 1 năm) để người thừa kế từ chối nhận di sản. Thay vào đó, Điều 620 chỉ yêu cầu việc từ chối phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản thừa kế. Sau khi di sản đã được phân chia, người thừa kế sẽ không còn quyền từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật.

Ngoài Bộ luật Dân sự năm 2015, tùy từng trường hợp cụ thể, việc giải quyết thừa kế còn có thể áp dụng các quy định của Luật Công chứng năm 2024, Luật Đất đai năm 2024 (đối với di sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở) và các văn bản pháp luật có liên quan để thực hiện thủ tục khai nhận, phân chia hoặc đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản thừa kế.

3. Quy trình thực hiện việc từ chối nhận di sản thừa kế

Để việc từ chối nhận di sản có giá trị pháp lý, người thừa kế cần thực hiện đúng trình tự theo quy định của Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 và các quy định có liên quan. Cụ thể, quy trình thực hiện gồm các bước sau:

Bước 1: Xác định quyền thừa kế và thời điểm phân chia di sản

Trước khi từ chối nhận di sản, người thừa kế cần xác định mình có thuộc diện được hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật hay không, đồng thời xác định di sản đã được phân chia hay chưa. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015, việc từ chối chỉ được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.

Bước 2: Lập văn bản từ chối nhận di sản

Người thừa kế phải lập văn bản từ chối nhận di sản, trong đó thể hiện rõ ý chí tự nguyện từ chối hưởng phần di sản mà mình được nhận. Văn bản cần ghi đầy đủ thông tin của người từ chối, người để lại di sản, căn cứ phát sinh quyền thừa kế và nội dung từ chối nhận di sản.

Để bảo đảm giá trị pháp lý và thuận tiện khi thực hiện các thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản, văn bản từ chối nên được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật về công chứng, chứng thực.

Bước 3: Gửi văn bản từ chối đến các chủ thể có liên quan

Sau khi lập văn bản, người từ chối nhận di sản cần gửi văn bản này đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc người được giao nhiệm vụ phân chia di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015. Đây là căn cứ để các bên tiếp tục thực hiện việc khai nhận hoặc phân chia di sản theo đúng quy định.

Bước 4: Thực hiện việc phân chia di sản theo quy định

Sau khi việc từ chối nhận di sản được thực hiện hợp lệ, phần di sản mà người từ chối không nhận sẽ được xử lý theo nội dung di chúc hoặc theo quy định về thừa kế theo pháp luật, tùy từng trường hợp cụ thể. Người đã từ chối nhận di sản sẽ không còn quyền yêu cầu chia phần di sản đó sau khi việc phân chia được hoàn tất, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4. Hết thời hạn từ chối nhận di sản thì xử lý như thế nào?

Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản nhưng việc từ chối phải được lập thành văn bản và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Văn bản từ chối nhận di sản phải được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để làm căn cứ giải quyết việc thừa kế.

Trường hợp hết thời hạn từ chối nhận di sản mà người thừa kế không lập văn bản từ chối theo quy định thì được xác định là đồng ý nhận di sản thừa kế. Khi đó, người thừa kế sẽ được hưởng phần di sản theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật và có đầy đủ các quyền của chủ sở hữu đối với tài sản được nhận, bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Bên cạnh quyền hưởng di sản, người thừa kế cũng phải thực hiện các nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản được hưởng theo quy định tại Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, như nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính hoặc các nghĩa vụ khác của người để lại di sản.

Sau khi di sản đã được phân chia, người thừa kế không thể viện dẫn việc từ chối nhận di sản để từ bỏ quyền và nghĩa vụ phát sinh đối với phần tài sản mình được hưởng. Trường hợp không còn nhu cầu sở hữu phần di sản này, người thừa kế chỉ có thể thực hiện các giao dịch dân sự như tặng cho, chuyển nhượng hoặc từ bỏ quyền sở hữu theo quy định của pháp luật, chứ không còn được áp dụng quyền từ chối nhận di sản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự.

5. Các trường hợp không được từ chối nhận di sản thừa kế

Mặc dù pháp luật ghi nhận quyền từ chối nhận di sản của người thừa kế, nhưng quyền này không phải được thực hiện trong mọi trường hợp. Khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ, người thừa kế không được từ chối nhận di sản nếu việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

Trên thực tế, trường hợp này thường phát sinh khi người thừa kế đang có nghĩa vụ thanh toán nợ, nghĩa vụ cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại hoặc các nghĩa vụ tài sản khác theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc theo quy định của pháp luật. Nếu người đó từ chối nhận di sản chỉ nhằm tránh việc tài sản thừa kế bị sử dụng để thực hiện các nghĩa vụ trên thì việc từ chối sẽ không có giá trị pháp lý.

Ngoài ra, việc từ chối nhận di sản cũng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về thời điểm, hình thức và ý chí tự nguyện. Nếu văn bản từ chối được lập sau thời điểm phân chia di sản, được xác lập do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc không đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự thì có thể không được pháp luật công nhận.

6. Một số lưu ý khi từ chối nhận di sản thừa kế

Khi thực hiện quyền từ chối nhận di sản, người thừa kế cần bảo đảm việc từ chối đúng điều kiện về thời điểm, hình thức và mục đích theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo Điều 620, việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Sau khi di sản đã được phân chia, người thừa kế không còn quyền từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật.

Người thừa kế cũng cần lưu ý rằng việc từ chối nhận di sản phải xuất phát từ ý chí tự nguyện và không được nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Nếu việc từ chối nhằm né tránh nghĩa vụ trả nợ, nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc các nghĩa vụ tài sản khác thì văn bản từ chối có thể không được pháp luật công nhận.

Đối với trường hợp di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, người thừa kế nên thực hiện việc từ chối nhận di sản trước khi tiến hành các thủ tục khai nhận, phân chia hoặc đăng ký sang tên tài sản để tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình giải quyết thừa kế.

Ngoài ra, nếu người từ chối nhận di sản là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, việc xác lập văn bản từ chối phải được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật và bảo đảm tuân thủ các quy định của Bộ luật Dân sự về đại diện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được đại diện.

7. Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để chứng minh việc từ chối nhận di sản?

Việc chứng minh cần thực hiện qua văn bản công chứng hoặc quyết định của tòa án, dựa trên Nghị định 126/2014/NĐ-CP.

Có thể từ chối một phần di sản không?

Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế chỉ có thể từ chối toàn bộ di sản, không thể từ chối một phần để tránh phức tạp hóa quá trình phân chia.

Từ chối nhận di sản có phải công chứng không?

Pháp luật không bắt buộc văn bản từ chối nhận di sản phải được công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, để bảo đảm giá trị pháp lý, thuận tiện trong quá trình khai nhận, phân chia di sản và hạn chế tranh chấp, người thừa kế nên thực hiện công chứng hoặc chứng thực văn bản từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật.

Có được từ chối nhận di sản để tránh trả nợ không?

Không. Theo khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế không được từ chối nhận di sản nếu việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Trường hợp từ chối với mục đích né tránh nghĩa vụ trả nợ thì việc từ chối sẽ không được pháp luật công nhận.

Thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi cá nhân trong các vấn đề thừa kế, giúp tránh các rủi ro pháp lý và tài chính lâu dài. Với sự hỗ trợ từ các chuyên gia, bạn có thể xử lý thủ tục một cách hiệu quả và an toàn. Hãy liên hệ ACC Đà Nẵng ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ cụ thể, đảm bảo mọi quyết định của bạn đều đúng pháp luật và phù hợp với tình huống thực tế.