ACC ĐÀ NẴNG

Thừa kế theo pháp luật là một khái niệm quen thuộc trong lĩnh vực pháp luật dân sự, giúp bảo vệ quyền lợi của những người thân thích khi người để lại di sản không có di chúc. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc hiểu rõ thừa kế theo pháp luật trở nên quan trọng để tránh tranh chấp và đảm bảo tài sản được phân chia công bằng. Bài viết này sẽ làm rõ các khía cạnh cơ bản, giúp bạn nắm bắt nhanh chóng. Cùng ACC Đà Nẵng khám phá chi tiết.

1. Thừa kế theo pháp luật là gì?

Thừa kế theo pháp luật là việc phân chia di sản của người đã chết dựa trên hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định thay vì theo ý chí cá nhân. Hình thức này đóng vai trò bảo vệ quyền sở hữu tài sản cho những người có quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng gần gũi.

Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc hợp pháp để điều chỉnh khối tài sản. Chế định này đảm bảo tính công bằng và ngăn chặn tình trạng tài sản bị bỏ sót, giúp duy trì sự ổn định về kinh tế cho những người thân thích trong gia đình sau khi người trụ cột qua đời.

Pháp luật quy định các cá nhân trong cùng một hàng thừa kế sẽ được hưởng những suất di sản có giá trị bằng nhau. Quyền hưởng di sản sẽ dịch chuyển dần từ hàng thừa kế thứ nhất sang các hàng tiếp theo nếu những người ở hàng ưu tiên không còn hoặc từ chối nhận, đảm bảo di sản luôn có người kế thừa hợp pháp.

2. Các trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật

Việc áp dụng quy định pháp luật để chia di sản chỉ xảy ra trong những điều kiện cụ thể khi ý chí của người chết không tồn tại hoặc không đủ điều kiện thực thi. Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 đã vạch rõ các ranh giới để kích hoạt quy trình thừa kế pháp định này.

• Khi không có di chúc hoặc di chúc vô hiệu

Thừa kế theo pháp luật áp dụng khi người chết hoàn toàn không lập di chúc hoặc có lập nhưng bản di chúc bị tòa án tuyên vô hiệu do vi phạm các điều kiện tại Điều 630 về hình thức, năng lực hành vi hoặc nội dung trái đạo đức. Khi đó, toàn bộ di sản sẽ được xử lý theo khung pháp lý chung của Nhà nước.

• Khi người thừa kế theo di chúc không đủ điều kiện nhận

Trường hợp người thừa kế theo di chúc đã chết trước người lập di chúc, hoặc tổ chức được chỉ định không còn tồn tại, phần di sản đó sẽ được chia theo pháp luật. Ngoài ra, nếu người được chỉ định từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc bị tước quyền hưởng theo Điều 621, phần di sản liên quan cũng sẽ chuyển sang cho các hàng thừa kế pháp định.

Xem thêm: Tiền phúng viếng có chia thừa kế không?

3. Thứ tự người thừa kế theo pháp luật

Hệ thống hàng thừa kế được thiết lập để xác định rõ ai là người có quyền ưu tiên tiếp nhận tài sản của người quá cố. Việc phân chia này tuân thủ nghiêm ngặt Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 nhằm phản ánh đúng mối quan hệ gia đình truyền thống và hiện đại.

• Hàng thừa kế thứ nhất và thứ hai

Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Nếu hàng thứ nhất không còn ai, di sản chuyển sang hàng thứ hai gồm ông bà nội ngoại, anh chị em ruột và cháu ruột mà người chết là ông bà. Đây là những nhóm đối tượng có mối liên hệ trực tiếp và mật thiết nhất.

• Hàng thừa kế thứ ba và thừa kế thế vị

Hàng thứ ba bao gồm các cụ nội ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột và cháu, chắt tương ứng theo quy định. Đặc biệt, Điều 652 quy định về thừa kế thế vị: nếu con của người để lại di sản chết trước thì cháu được hưởng phần mà cha mẹ chúng đáng lẽ được hưởng, giúp bảo vệ quyền lợi cho các thế hệ hậu duệ trong dòng tộc.

Xem thêm: Các hàng thừa kế theo pháp luật hiện nay?

4. Quy trình thực hiện thừa kế theo pháp luật

Quy trình thực hiện thừa kế phải trải qua các bước chặt chẽ tại cơ quan công chứng và đăng ký đất đai để xác lập quyền sở hữu mới một cách hợp pháp. Việc tuân thủ trình tự giúp văn bản thừa kế có giá trị chứng cứ và tránh các tranh chấp về sau.

Bước 1: Kiểm tra hồ sơ và thụ lý công chứng

Sau khi mở thừa kế tại nơi cư trú cuối cùng của người chết theo Điều 611, các thừa kế cần chuẩn bị hồ sơ gồm: Giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ (khai sinh, kết hôn) và giấy tờ sở hữu tài sản. Tổ chức hành nghề công chứng sẽ kiểm tra tính hợp pháp của các văn bản này trước khi thụ lý hồ sơ.

Bước 2: Niêm yết thông báo khai nhận di sản

Văn phòng công chứng tiến hành niêm yết thông báo thụ lý văn bản khai nhận/thỏa thuận phân chia di sản tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chết thường trú trong thời hạn 15 ngày. Đây là bước bắt buộc để công khai thông tin, giúp những người có quyền lợi liên quan có thể đưa ra khiếu nại hoặc tranh chấp trước khi chia di sản.

Bước 4: Ký văn bản thừa kế và đăng ký biến động

Nếu hết thời hạn niêm yết mà không có tranh chấp, các thừa kế ký Văn bản thỏa thuận phân chia hoặc khai nhận di sản tại văn phòng công chứng. Cuối cùng, người thừa kế nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan quản lý tài sản để thực hiện thủ tục sang tên, đóng các loại thuế phí theo quy định để hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu.

5. Câu hỏi thường gặp

Tài sản chung vợ chồng được phân chia như thế nào?

Khi một bên chết, khối tài sản chung được chia đôi; một nửa thuộc về người còn sống, nửa còn lại là di sản của người chết theo Điều 66 Luật Hôn nhân và Gia đình. Phần di sản này sau đó được chia đều cho những người ở hàng thừa kế thứ nhất, bao gồm cả người vợ hoặc người chồng còn sống đó.

Người thừa kế có được quyền từ chối nhận di sản không?

Cá nhân có quyền từ chối nhận di sản bằng văn bản gửi đến các thừa kế khác hoặc cơ quan công chứng theo Điều 620 Bộ luật Dân sự, trừ khi việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính với người khác. Việc từ chối phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản để có căn cứ điều chỉnh phần tài sản cho các thành viên còn lại.

Thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là bao lâu?

Căn cứ Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản tính từ thời điểm mở thừa kế. Khi quá thời hạn này, di sản sẽ thuộc về người thừa kế đang quản lý hoặc thuộc về Nhà nước nếu không có người quản lý, do đó các gia đình cần thực hiện thủ tục sớm để bảo vệ quyền lợi.

Thừa kế theo pháp luật không chỉ là quy định pháp lý mà còn là công cụ bảo vệ quyền lợi gia đình, giúp phân chia di sản một cách công bằng và minh bạch. Việc nắm rõ các quy định từ Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp bạn tránh những rủi ro không đáng có trong quá trình thực hiện. Nếu gặp khó khăn hoặc cần tư vấn cụ thể, hãy liên hệ ACC Đà Nẵng ngay hôm nay để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ các luật sư giàu kinh nghiệm, đảm bảo quyền lợi của bạn được bảo vệ tối ưu.