ACC ĐÀ NẴNG

Thu thập chứng cứ đóng vai trò then chốt trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự, bảo đảm quyền con người và tính hợp pháp của quá trình tố tụng. Việc thực hiện đúng quy định giúp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập được tài liệu, vật chứng có giá trị pháp lý cao. Bài viết phân tích rõ các quy định hiện hành để người đọc nắm bắt được yêu cầu pháp lý cần thiết. Cùng ACC Đà Nẵng.

1. Quy định về thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 quy định thu thập chứng cứ là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền nhằm thu thập tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử liên quan đến vụ án. Theo Điều 87, chứng cứ phải có giá trị chứng minh sự việc xảy ra, tính chất, mức độ nguy hiểm và người thực hiện hành vi.

Cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án có trách nhiệm thu thập chứng cứ một cách khách quan, toàn diện và kịp thời. Việc thu thập phải tuân thủ nguyên tắc hợp pháp, không được dùng nhục hình hoặc các biện pháp trái pháp luật. Mọi chứng cứ thu thập được đều phải được kiểm tra, đánh giá kỹ lưỡng trước khi sử dụng trong quá trình tố tụng.

2. Các phương pháp thu thập chứng cứ

Pháp luật cho phép sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện thu thập chứng cứ. Phương pháp đầu tiên là hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng và người bị hại.

Phương pháp thứ hai là khám xét người, chỗ ở, nơi làm việc hoặc đồ vật. Phương pháp thứ ba là thu giữ, tạm giữ tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử. Phương pháp thứ tư là giám định, định giá tài sản hoặc thực nghiệm điều tra.

Mỗi phương pháp đều phải có quyết định bằng văn bản và được thực hiện đúng trình tự, thủ tục luật định để bảo đảm tính hợp pháp của chứng cứ.

Xem thêm: Mẫu đơn yêu cầu tòa án thu thập chứng cứ theo quy định

3. Quyền và nghĩa vụ của cơ quan tiến hành tố tụng

Cơ quan điều tra có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật liên quan đến vụ án. Viện kiểm sát có quyền kiểm sát việc thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra và trực tiếp thu thập khi cần thiết. Tòa án có quyền thu thập chứng cứ bổ sung trong quá trình xét xử.

Các cơ quan này có nghĩa vụ bảo quản chứng cứ, không được làm mất mát, hư hỏng hoặc tiết lộ thông tin trái quy định. Nếu vi phạm, cá nhân thực hiện có thể bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ.

Xem thêm: Chứng cứ tiếng Anh là gì?

4. Những lưu ý khi thu thập chứng cứ

Thu thập chứng cứ phải đảm bảo tính khách quan, không được thiên vị hoặc chỉ thu thập chứng cứ có lợi cho một bên. Mọi chứng cứ thu thập được cần được ghi nhận bằng biên bản có chữ ký của người tham gia và người chứng kiến. Dữ liệu điện tử phải được thu thập theo quy trình kỹ thuật đặc thù để giữ nguyên trạng.

Trường hợp chứng cứ thu thập trái pháp luật sẽ không được chấp nhận và có thể dẫn đến việc hủy bỏ các quyết định tố tụng liên quan. Người tham gia tố tụng có quyền khiếu nại nếu phát hiện sai phạm trong quá trình thu thập.

5. Câu hỏi thường gặp

Thu thập chứng cứ có được thực hiện bởi cá nhân không?

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, chỉ cơ quan có thẩm quyền như cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án mới được thực hiện thu thập chứng cứ. Cá nhân không có quyền tự ý thu thập và sử dụng chứng cứ trong tố tụng hình sự.

Chứng cứ thu thập trái pháp luật có giá trị không?

Chứng cứ thu thập bằng biện pháp trái pháp luật sẽ bị loại trừ và không được sử dụng làm căn cứ để giải quyết vụ án. Cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra kỹ lưỡng tính hợp pháp trước khi đưa vào hồ sơ.

Ai có quyền yêu cầu thu thập chứng cứ bổ sung?

Bị can, bị cáo, người bị hại và người tham gia tố tụng khác có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền thu thập chứng cứ bổ sung nếu thấy cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Thu thập chứng cứ cần được thực hiện tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để đảm bảo tính hợp pháp và công bằng trong tố tụng. Để được tư vấn chi tiết hơn về vấn đề này, hãy liên hệ ACC Đà Nẵng.