ACC ĐÀ NẴNG

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6404:2016, tương ứng với ISO 7218:2007 cùng sửa đổi 1:2013, là một bộ tiêu chuẩn quốc gia quan trọng trong lĩnh vực kiểm tra vi sinh vật, áp dụng cho thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và môi trường sản xuất liên quan. Cùng ACC Đà Nẵng tìm hiểu thêm thông tin chi tiết nhé!

1. Giới thiệu về TCVN 6404:2016

TCVN 6404:2016 được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn quốc tế ISO 7218:2007 kèm sửa đổi 1:2013, thay thế phiên bản trước đó là TCVN 6404:2008. Tiêu chuẩn này do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F13 (Phương pháp phân tích và lấy mẫu) biên soạn, được Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Đây là một tài liệu kỹ thuật toàn diện, được thiết kế để chuẩn hóa các quy trình kiểm tra vi sinh vật, từ thiết kế phòng thử nghiệm, yêu cầu về nhân sự, đến các phương pháp kiểm tra và đảm bảo chất lượng.

Mục tiêu chính của TCVN 6404:2016 là:

• Đảm bảo tính hợp lệ và đồng nhất của các kỹ thuật kiểm tra vi sinh vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi.
• Hỗ trợ các phòng thử nghiệm vận hành theo thực hành tốt, đáp ứng các tiêu chuẩn công nhận quốc gia và quốc tế.
• Bảo vệ sức khỏe nhân viên phòng thử nghiệm bằng cách giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm từ các vi sinh vật nguy hiểm.

Tiêu chuẩn này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh an toàn thực phẩm ngày càng được chú trọng, đặc biệt khi Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu nông sản và thực phẩm chế biến sang các thị trường quốc tế đòi hỏi tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

2. Yêu cầu kỹ thuật và hướng dẫn chi tiết của TCVN 6404:2016

TCVN 6404:2016 cung cấp một bộ yêu cầu kỹ thuật và hướng dẫn chi tiết, bao quát các khía cạnh từ cơ sở vật chất, nhân sự, đến quy trình kiểm tra và kiểm soát chất lượng. Dưới đây là các nội dung chính được trình bày chi tiết.

Thiết kế phòng thử nghiệm:

• Phòng thử nghiệm phải được thiết kế theo nguyên tắc “đường một chiều” để tránh nhiễm bẩn chéo, với các khu vực riêng biệt cho:

• Nhận và bảo quản mẫu.
• Chuẩn bị mẫu, đặc biệt với các mẫu nguyên liệu có nguy cơ nhiễm bẩn cao (như sản phẩm dạng bột).
• Kiểm tra mẫu, ủ vi sinh vật, và thao tác với vi sinh vật gây bệnh.
• Khử trùng, làm sạch dụng cụ, và bảo quản hóa chất độc hại.

• Các bề mặt (tường, sàn, trần) phải nhẵn, dễ vệ sinh, chịu được chất tẩy rửa và khử trùng. Cửa ra vào và cửa sổ cần được đóng kín để ngăn gió lùa và bụi bẩn.

An toàn sinh học:

• Vi sinh vật được phân loại thành bốn cấp nguy cơ:

• Cấp 1: Không gây bệnh hoặc nguy cơ rất thấp.
• Cấp 2: Nguy cơ vừa phải cho cá nhân, thấp cho cộng đồng.
• Cấp 3: Nguy cơ cao cho cá nhân, thấp cho cộng đồng.
• Cấp 4: Nguy cơ cao cho cả cá nhân và cộng đồng, lây lan dễ dàng.

• Phòng thử nghiệm cần trang bị tủ an toàn sinh học (cấp 1, 2 hoặc 3 tùy thuộc vào vi sinh vật), hệ thống thông gió với bộ lọc HEPA, và các biện pháp khử trùng như xông hơi formaldehyt (nếu được phép).

Trang thiết bị:

• Bao gồm tủ ấm, nồi hấp áp lực, máy đo pH, cân, bộ đồng hóa, và các dụng cụ đo lường như pipet. Các thiết bị phải được hiệu chuẩn định kỳ theo tiêu chuẩn quốc gia, với độ chính xác đảm bảo dung sai tối đa 1-5% tùy thuộc vào thiết bị.
• Ví dụ, cân cần đọc được đến 0,1g khi cân 10g, hoặc 0,01g khi cân 1g. Nồi hấp áp lực phải duy trì nhiệt độ 121°C ± 3°C để tiệt trùng hiệu quả.

Đào tạo và năng lực:

• Nhân viên phải được đào tạo về các phương pháp kiểm tra vi sinh, với năng lực được đánh giá định kỳ thông qua:

• Kiểm soát chất lượng nội bộ, sử dụng mẫu bổ sung vi sinh vật hoặc vật liệu chuẩn.
• Tham gia các chương trình thử nghiệm thành thạo theo TCVN 7777-1 (ISO/IEC Guide 43-1).

• Các sai lệch phổ biến (như lỗi pipet, độ không đồng nhất của huyền phù) cần được kiểm soát để đảm bảo kết quả chính xác.

Vệ sinh cá nhân:

• Nhân viên phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt để tránh nhiễm bẩn mẫu, bao gồm:

• Mặc áo choàng sạch, không mang ra khỏi khu vực làm việc.
• Rửa tay bằng xà phòng hoặc nước sát trùng trước và sau khi kiểm tra.
• Không nói chuyện, ho, hoặc ăn uống trong khu vực thử nghiệm.
• Cắt ngắn móng tay, sử dụng găng tay và bảo vệ tóc nếu cần.

3. Quy trình kiểm tra vi sinh vật TCVN 6404:2016

TCVN 6404:2016 cung cấp hướng dẫn chi tiết về các phương pháp kiểm tra vi sinh vật, bao gồm định lượng và định tính, với các bước cụ thể để đảm bảo kết quả chính xác.

Phương pháp định lượng:

• Kỹ thuật đếm khuẩn lạc: Đếm số khuẩn lạc trên đĩa thạch trong khoảng 15-300. Công thức tính số vi sinh vật (N) trên gam hoặc ml:
  N = ΣC / [(n1 + 0,1n2) × d]
  Trong đó: ΣC là tổng số khuẩn lạc, n1 và n2 là số đĩa ở hai độ pha loãng, d là độ pha loãng đầu tiên. Ví dụ: Độ pha loãng 10⁻² (215 khuẩn lạc), 10⁻³ (14 khuẩn lạc) → N = 2,1 × 10⁴ vi sinh vật/gam.
• Phương pháp MPN: Ước tính số vi sinh vật dựa trên số ống nghiệm dương tính. Công thức:
  M = (Zp × m_t) / (m_s × ln(m_t / m_s))
  Ví dụ: 10 ống 0,1 g, 10 ống 0,01 g, 10 ống 0,001 g (10, 4, 2 ống dương tính) → M = 70 vi sinh vật/gam.
• Độ không đảm bảo đo: Tính theo TCVN 9332 (ISO/TS 19036), với khoảng tin cậy 95% theo công thức trong Phụ lục B.

Phương pháp định tính:

• Phát hiện vi sinh vật cụ thể (như Salmonella, E. coli) bằng nuôi cấy trên môi trường chọn lọc hoặc không chọn lọc, nhuộm Gram (kỹ thuật Hucker cải biến), thử nghiệm sinh hóa (bộ thử thương mại), hoặc huyết thanh (ngưng kết trên lam kính, ngưng kết latex).
• Kỹ thuật khẳng định sử dụng khuẩn lạc thuần khiết, có thể áp dụng PCR theo TCVN 11134 (ISO 22174).

4. Kiểm soát chất lượng TCVN 6404:2016

TCVN 6404:2016 nhấn mạnh kiểm soát chất lượng để đảm bảo tính thống nhất và độ tin cậy của kết quả.

Kiểm soát chất lượng nội bộ:

• Sử dụng mẫu bổ sung vi sinh vật, thử nghiệm lặp lại, và vật liệu chuẩn để đánh giá tính nhất quán.
• Kiểm tra hiệu năng thiết bị và môi trường nuôi cấy định kỳ.
• Đánh giá độ dao động giữa các nhân viên, thiết bị, và vật liệu.

Đánh giá bên ngoài:

• Tham gia các chương trình thử nghiệm thành thạo để xác nhận hiệu lực hệ thống chất lượng.
• Sử dụng các chủng chuẩn theo TCVN 8128 (ISO 11133) để kiểm tra hiệu quả môi trường nuôi cấy.

Báo cáo thử nghiệm:

• Ghi rõ phương pháp, nhiệt độ ủ, kết quả, và các chi tiết thao tác bất thường.
• Bao gồm thông tin nhận biết mẫu, độ không đảm bảo đo (theo ISO/TS 19036), và các phép thử tiếp theo nếu cần.

>>> Xem thêm tại đây: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6177:1996 là gì?

TCVN 6404:2016 là một tiêu chuẩn toàn diện, cung cấp khuôn khổ kỹ thuật chi tiết để kiểm tra vi sinh vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi. Với các yêu cầu về cơ sở vật chất, nhân sự, phương pháp kiểm tra, và kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn này đảm bảo các phòng thử nghiệm vận hành hiệu quả, đạt kết quả chính xác và đồng nhất. Hãy cùng ACC Đà Nẵng  đồng hành để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác!