ACC ĐÀ NẴNG

Việc áp dụng TCVN 4056:2012 trong lĩnh vực quản lý thiết bị thi công là nền tảng cốt lõi giúp các đơn vị xây dựng thống nhất được hệ thống ngôn ngữ kỹ thuật và quy trình vận hành máy móc. Để nắm bắt đầy đủ các quy định về hệ thống bảo dưỡng và sửa chữa máy xây dựng, mời quý độc giả tìm hiểu cùng ACC Đà Nẵng.

1. Vai trò của việc thống nhất thuật ngữ theo tiêu chuẩn trong quản lý máy xây dựng

Việc đồng bộ hóa các định nghĩa kỹ thuật đóng vai trò tiên quyết trong việc thiết lập một quy trình làm việc chuyên nghiệp giữa bộ phận kỹ thuật, nhà thầu và các cơ quan kiểm định. Khi các bên có cùng một cách hiểu về các trạng thái kỹ thuật của máy móc, rủi ro về hiểu lầm dẫn đến tai nạn lao động hoặc hư hỏng thiết bị sẽ được giảm thiểu tối đa.

Căn cứ theo Luật Xây dựng 2025, máy móc và thiết bị thi công được đưa vào công trường phải đảm bảo các yêu cầu về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Tiêu chuẩn TCVN 4056:2012 cụ thể hóa các thuật ngữ như “bảo dưỡng kỹ thuật”, “sửa chữa định kỳ”, giúp các chủ đầu tư và nhà thầu thực hiện đúng nghĩa vụ bảo trì công trình và máy móc phục vụ thi công. Điều này tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, giúp các bên dễ dàng phân định trách nhiệm khi xảy ra sự cố kỹ thuật dựa trên các điều khoản đã được chuẩn hóa.

Bên cạnh đó, việc tuân thủ các thuật ngữ định nghĩa theo tiêu chuẩn quốc gia còn là căn cứ để thực hiện các giao dịch dân sự, hợp đồng thuê mướn thiết bị theo Bộ luật Dân sự 2015. Khi các thuật ngữ về tình trạng máy móc được trích dẫn từ tiêu chuẩn chính thống, tính minh bạch của hợp đồng sẽ được nâng cao, hạn chế các tranh chấp pháp lý không đáng có liên quan đến việc xác định máy móc “đủ điều kiện vận hành” hay “đang trong tình trạng sửa chữa lớn”.

2. Hệ thống định nghĩa về các loại hình bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa

Hệ thống bảo dưỡng và sửa chữa máy xây dựng bao gồm nhiều cấp độ khác nhau, từ việc kiểm tra hằng ngày đến những đợt đại tu kéo dài. Mỗi loại hình đều có những yêu cầu riêng biệt về nhân lực, phụ tùng và thời gian thực hiện nhằm đảm bảo máy móc luôn sẵn sàng cho các dự án thi công trọng điểm.

Theo quy định tại TCVN 4056:2012, bảo dưỡng kỹ thuật được hiểu là tập hợp các biện pháp nhằm duy trì khả năng làm việc của máy, ngăn ngừa các hư hỏng phát sinh sớm thông qua việc làm sạch, bôi trơn, điều chỉnh và kiểm tra các cụm chi tiết. Đây là hoạt động mang tính phòng ngừa, được thực hiện định kỳ dựa trên giờ làm việc của máy hoặc quãng đường di chuyển. Việc thực hiện đúng các cấp bảo dưỡng này cũng là cách để doanh nghiệp tuân thủ Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007, đảm bảo sản phẩm (là máy móc vận hành) luôn giữ được các chỉ tiêu kỹ thuật an toàn trong suốt vòng đời sử dụng.

Ngược lại, sửa chữa là quá trình phục hồi khả năng làm việc của máy bằng cách thay thế hoặc phục hồi các chi tiết, bộ phận đã bị hư hỏng hoặc quá hạn mức mòn cho phép. Tiêu chuẩn cũng phân định rõ ranh giới giữa sửa chữa thường xuyên và sửa chữa lớn (đại tu), giúp các kế toán doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định về hạch toán chi phí và trích khấu hao tài sản cố định. Sự rõ ràng trong định nghĩa này hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tài chính và kỹ thuật tại các doanh nghiệp xây dựng có quy mô lớn.

Xem thêm: Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6082:1995

3. Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4056:2012

Quy trình quản lý kỹ thuật đối với máy xây dựng phải được thực hiện một cách khoa học, có sự phối hợp chặt chẽ giữa người vận hành trực tiếp và cán bộ kỹ thuật chuyên môn. Việc triển khai quy trình này theo đúng tiêu chuẩn giúp tối ưu hóa công suất máy và đảm bảo an toàn cho nhân sự trực tiếp làm việc tại hiện trường thi công.

Bước 1 là giai đoạn lập kế hoạch và định mức kỹ thuật, trong đó đơn vị quản lý phải căn cứ vào lý lịch máy và các hướng dẫn của TCVN 4056:2012 để xây dựng lịch bảo dưỡng cho từng loại thiết bị. Bước này đòi hỏi phải xác định rõ chu kỳ bảo dưỡng, số giờ máy chạy tối đa giữa hai lần bảo dưỡng liên tiếp và danh mục các bộ phận cần kiểm tra bắt buộc. Đây là giai đoạn quan trọng nhất để ngăn ngừa việc máy bị khai thác quá tải mà không được chăm sóc kịp thời, gây ra các hỏng hóc nặng nề và tốn kém chi phí phục hồi.

Bước 2 là quá trình thực hiện bảo dưỡng và ghi chép nhật ký kỹ thuật, nơi các kỹ thuật viên tiến hành các thao tác chuyên môn như thay dầu máy, kiểm tra hệ thống thủy lực và các cơ cấu an toàn. Mọi thao tác thực hiện phải đối chiếu với các thuật ngữ định nghĩa trong tiêu chuẩn để đảm bảo sự thống nhất trong báo cáo. Việc duy trì nhật ký bảo dưỡng đầy đủ cũng là yêu cầu bắt buộc theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, giúp cơ quan chức năng dễ dàng truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm nếu có tai nạn lao động xảy ra do lỗi kỹ thuật của thiết bị.

Bước 3 là kiểm tra, nghiệm thu và đánh giá tình trạng kỹ thuật sau sửa chữa trước khi cho máy quay lại công trường làm việc. Giai đoạn này sử dụng các phương pháp đo lường, thử tải để xác nhận các thông số kỹ thuật đã được phục hồi đúng theo yêu cầu của nhà sản xuất và quy định quốc gia. Sau khi nghiệm thu, máy phải được cấp phiếu xác nhận tình trạng kỹ thuật, làm căn cứ để bàn giao cho tổ sản xuất, đồng thời cập nhật dữ liệu vào hệ thống quản lý thiết bị của công ty để theo dõi cho các chu kỳ tiếp theo.

Xem thêm: Mẫu giấy ủy quyền cho luật sư mới nhất hiện nay

4. Trách nhiệm của các bên trong việc duy trì tiêu chuẩn kỹ thuật máy móc

Trách nhiệm bảo đảm an toàn máy móc xây dựng không chỉ thuộc về người sở hữu mà còn liên quan mật thiết đến người vận hành, nhà thầu và các đơn vị thực hiện dịch vụ sửa chữa. Sự phối hợp đa bên dựa trên các tiêu chuẩn chung sẽ tạo ra một môi trường thi công an toàn và hiệu quả về kinh tế.

Đối với chủ sở hữu và nhà thầu, việc tuân thủ các quy định bảo trì máy móc là một phần của nghĩa vụ bảo vệ môi trường và an toàn cộng đồng theo Luật Bảo vệ môi trường 2020. Những thiết bị cũ nát, không được bảo dưỡng đúng theo TCVN 4056:2012 thường gây ra tiếng ồn lớn, khói bụi và rò rỉ dầu mỡ, dẫn đến nguy cơ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Do đó, việc đầu tư vào hệ thống sửa chữa đúng chuẩn là giải pháp tối ưu để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Đối với người vận hành máy, họ có trách nhiệm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và báo cáo kịp thời cho bộ phận kỹ thuật theo các thuật ngữ đã được hướng dẫn. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền từ chối làm việc nếu thấy thiết bị không đảm bảo an toàn. Việc nắm vững các định nghĩa về tình trạng kỹ thuật giúp người lao động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời hỗ trợ đơn vị quản lý nhanh chóng đưa ra các quyết định sửa chữa hoặc thay thế kịp thời, tránh để máy hư hỏng dây chuyền gây thiệt hại lớn cho dự án.

5. Câu hỏi thường gặp

 Tiêu chuẩn TCVN 4056:2012 có bắt buộc áp dụng cho tất cả các loại máy xây dựng không?

Mặc dù là tiêu chuẩn quốc gia về thuật ngữ và định nghĩa, nhưng giá trị của nó nằm ở việc tạo ra sự thống nhất trong toàn ngành xây dựng. Theo các quy định về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, khi một đơn vị thực hiện chế độ bảo dưỡng máy móc, họ cần dựa trên hệ thống thuật ngữ này để lập hồ sơ pháp lý và kỹ thuật. Do đó, hầu hết các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước hoặc các dự án yêu cầu khắt khe về an toàn đều coi việc tuân thủ hệ thống định nghĩa này là điều kiện bắt buộc để quản lý thiết bị đồng bộ.

 Sự khác biệt lớn nhất giữa bảo dưỡng và sửa chữa theo định nghĩa của tiêu chuẩn là gì?

Bảo dưỡng mang tính chủ động, diễn ra khi máy vẫn còn khả năng hoạt động nhằm duy trì trạng thái tốt nhất và ngăn ngừa hư hỏng. Trong khi đó, sửa chữa thường mang tính thụ động hoặc khắc phục, xảy ra khi một bộ phận nào đó đã bị hỏng hoặc hao mòn quá mức không còn làm việc được bình thường. Việc nhầm lẫn giữa hai thuật ngữ này có thể dẫn đến sai lệch trong việc lập dự toán kinh phí và kế hoạch điều động thiết bị tại công trường, gây gián đoạn tiến độ thi công đã cam kết với chủ đầu tư.

 Hồ sơ bảo dưỡng máy xây dựng cần lưu trữ những loại giấy tờ nào?

Doanh nghiệp cần lưu trữ lý lịch máy, kế hoạch bảo dưỡng định kỳ, nhật ký vận hành hằng ngày và các biên bản nghiệm thu kỹ thuật sau mỗi đợt sửa chữa lớn. Các hồ sơ này phải sử dụng thuật ngữ chính xác theo TCVN 4056:2012 để đảm bảo tính pháp lý khi làm việc với các cơ quan thanh tra an toàn lao động hoặc khi thực hiện thủ tục mua bảo hiểm thiết bị. Việc lưu trữ hồ sơ đầy đủ cũng giúp doanh nghiệp chứng minh được năng lực thiết bị khi tham gia đấu thầu các dự án xây dựng hạ tầng quy mô lớn trong tương lai.

 Tại sao cần phải phân định rõ sửa chữa thường xuyên và sửa chữa lớn?

Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý tài sản cố định và lập kế hoạch ngân sách dài hạn của doanh nghiệp. Sửa chữa thường xuyên giúp giải quyết các hỏng hóc nhỏ tức thời, trong khi sửa chữa lớn liên quan đến việc tháo rời toàn bộ máy để phục hồi các cụm chi tiết chính, đòi hỏi chi phí lớn và thời gian dừng máy dài. Nếu không xác định rõ thuật ngữ, doanh nghiệp dễ gặp rủi ro trong việc trích chi phí vào giá thành công trình hoặc không chuẩn bị đủ phụ tùng dự phòng, dẫn đến tình trạng máy “đắp chiếu” kéo dài gây lãng phí tài sản.

Hy vọng những thông tin chi tiết về hệ thống thuật ngữ và định nghĩa trong bảo dưỡng máy xây dựng đã giúp quý khách hàng có cái nhìn rõ nét hơn về quy trình quản lý thiết bị chuẩn mực. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục pháp lý hoặc tư vấn an toàn máy móc, hãy liên hệ ACC Đà Nẵng để được hỗ trợ chuyên sâu về TCVN 4056:2012.