ACC ĐÀ NẴNG

Người liên quan trong vụ án hình sự là những cá nhân có lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp bị ảnh hưởng bởi vụ việc, đóng góp quan trọng vào việc làm rõ sự thật và bảo vệ công lý. Trong hệ thống tố tụng Việt Nam, việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ của họ giúp đảm bảo quá trình điều tra, xét xử diễn ra công bằng, minh bạch. Điều này không chỉ hỗ trợ cơ quan chức năng mà còn bảo vệ quyền con người theo quy định pháp luật. Cùng ACC Đà Nẵng tìm hiểu sâu hơn qua bài viết này.

1. Quyền và nghĩa vụ của người liên quan trong vụ án hình sự

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự được quy định tại Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, là những cá nhân hoặc tổ chức tuy không phải bị can, bị cáo, bị hại hay người làm chứng nhưng có quyền và nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến việc giải quyết vụ án. Họ có quyền được thông báo về việc tham gia tố tụng khi quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng, được trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi hoặc quyết định tố tụng trái pháp luật theo quy định của

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và nguyên tắc bảo đảm quyền con người tại Hiến pháp năm 2013 (Điều 14, Điều 16). Bên cạnh đó, họ có nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ, không được che giấu hoặc làm sai lệch sự thật vụ án, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng khi được yêu cầu nhằm phục vụ việc giải quyết vụ án khách quan, đúng pháp luật. Việc quy định rõ quyền và nghĩa vụ của nhóm chủ thể này góp phần bảo đảm tính công bằng, minh bạch và hiệu quả trong quá trình tố tụng hình sự.

2. Ai được coi là người liên quan trong vụ án hình sự?

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự được quy định tại Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, là cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức tuy không phải là bị can, bị cáo, bị hại hoặc người làm chứng nhưng có quyền và nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến việc giải quyết vụ án hình sự. Họ được xác định là những người có quyền lợi vật chất hoặc tinh thần bị ảnh hưởng bởi kết quả giải quyết vụ án, ví dụ như người sở hữu tài sản liên quan đến hành vi phạm tội hoặc người có nghĩa vụ tài chính phát sinh từ hành vi phạm tội của bị can, bị cáo.

Trong thực tiễn, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ vào hồ sơ vụ án để xác định tư cách tham gia của họ khi có dấu hiệu ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp. Theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 (Điều 14), các chủ thể này được bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật, có quyền tham gia tố tụng để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình. Việc xác định đúng người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan giúp bảo đảm giải quyết vụ án khách quan, toàn diện và tránh bỏ sót các quyền lợi hợp pháp trong quá trình tố tụng hình sự.

Xem thêm: Chủ thể trong quan hệ pháp luật tố tụng dân sự

3. Các quyền cụ thể của người liên quan trong vụ án hình sự

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự theo Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 được pháp luật bảo đảm nhiều quyền nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết vụ án. Họ có quyền được thông báo, tham gia tố tụng khi quyền và lợi ích của mình bị ảnh hưởng, được trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ, tài liệu và yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng xem xét để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Đồng thời, họ có quyền tham gia phiên tòa, phát biểu ý kiến về những vấn đề liên quan đến quyền và nghĩa vụ của mình, cũng như có quyền nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hoặc luật sư hỗ trợ theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, họ còn có quyền khiếu nại các quyết định, hành vi tố tụng nếu cho rằng xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình, theo cơ chế khiếu nại trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Việc ghi nhận các quyền này giúp bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật theo Hiến pháp năm 2013 (Điều 14), đồng thời góp phần làm cho quá trình giải quyết vụ án khách quan, toàn diện và hạn chế bỏ sót quyền lợi của các bên liên quan.

Xem thêm: Các trường hợp xử phạt hành chính trong vụ án hình sự

4. Nghĩa vụ của người liên quan trong vụ án hình sự và hậu quả vi phạm

Bên cạnh quyền lợi, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự theo Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có nghĩa vụ phải chấp hành các yêu cầu, quyết định hợp pháp của cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án. Họ có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực các thông tin, tài liệu liên quan khi được yêu cầu, không được cố ý che giấu, khai báo gian dối hoặc làm sai lệch sự thật vụ án, đồng thời phải có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền để phục vụ hoạt động điều tra, truy tố và xét xử.

Việc thực hiện các nghĩa vụ này xuất phát từ nguyên tắc tuân thủ pháp luật được ghi nhận tại Hiến pháp năm 2013 (Điều 14 và Điều 15), nhằm bảo đảm hoạt động tố tụng diễn ra khách quan và đúng pháp luật. Trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vi phạm nghĩa vụ, như từ chối cung cấp thông tin, cản trở hoạt động tố tụng hoặc khai báo sai sự thật, tùy tính chất và mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật có liên quan, đồng thời gây ảnh hưởng bất lợi đến việc giải quyết vụ án và quyền lợi của chính họ.

5. Câu hỏi thường gặp

Người liên quan trong vụ án hình sự có quyền khiếu nại quyết định của cơ quan điều tra không?

Có, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự có quyền khiếu nại quyết định hoặc hành vi tố tụng của cơ quan điều tra nếu cho rằng xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình, theo quy định tại Chương XXXIII Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (Điều 469 đến Điều 476). Việc khiếu nại được thực hiện bằng văn bản gửi đến cơ quan đã ra quyết định hoặc cơ quan cấp trên có thẩm quyền giải quyết, nhằm bảo đảm việc xem xét khách quan, đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Nghĩa vụ cung cấp chứng cứ của người liên quan trong vụ án hình sự là gì?

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực các tài liệu, chứng cứ liên quan khi được cơ quan tiến hành tố tụng yêu cầu, theo quy định tại Điều 65 và Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Họ không được che giấu, giả mạo hoặc làm sai lệch thông tin nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án được khách quan, đúng sự thật. Việc không thực hiện đúng nghĩa vụ này có thể bị xử lý theo quy định pháp luật tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Người liên quan trong vụ án hình sự có được hỗ trợ pháp lý miễn phí không?

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự có thể được trợ giúp pháp lý miễn phí nếu thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, như người nghèo, người có công với cách mạng hoặc các nhóm yếu thế khác trong xã hội. Trong trường hợp đủ điều kiện, họ sẽ được trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư hỗ trợ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình tố tụng, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý và nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật theo Hiến pháp năm 2013 (Điều 14).

Người liên quan trong vụ án hình sự cần được hỗ trợ chuyên sâu để thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ, tránh những rủi ro không đáng có trong quá trình tố tụng. Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ bảo vệ lợi ích cá nhân mà còn góp phần vào công lý xã hội. Nếu bạn đang gặp phải tình huống liên quan, hãy hành động ngay để bảo vệ quyền lợi. Liên hệ ACC Đà Nẵng để nhận tư vấn pháp lý chuyên nghiệp và kịp thời.