ACC ĐÀ NẴNG

Khai nhận di sản thừa kế theo di chúc là thủ tục pháp lý không thể thiếu để người được chỉ định trong di chúc chính thức xác lập quyền sở hữu đối với tài sản do người đã khuất để lại. Trong bối cảnh tranh chấp thừa kế ngày càng phức tạp, việc nắm vững quy trình và chuẩn bị hồ sơ đúng luật giúp quá trình dịch chuyển tài sản diễn ra thuận lợi. Hãy cùng ACC Đà Nẵng tìm hiểu chi tiết về trình tự, điều kiện và những lưu ý quan trọng trong thực tiễn để bảo vệ trọn vẹn quyền lợi hợp pháp của bạn.

1. Khái quát về khai nhận di sản thừa kế theo di chúc

Khai nhận di sản thừa kế là hành vi pháp lý của người thừa kế nhằm xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với di sản mà người chết để lại. Khi có di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản phải tuân thủ ý chí của người lập di chúc, được thể hiện rõ ràng trong văn bản này. Quy định xác định di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Không phải mọi di chúc đều đủ điều kiện để thi hành. Để làm phát sinh hiệu lực pháp lý và đủ cơ sở cho thủ tục khai nhận, di chúc phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hình thức và nội dung theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc cũng không trái quy định pháp luật. Chỉ khi di chúc hợp pháp thì việc khai nhận di sản thừa kế theo di chúc mới được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận.

2. Những vấn đề pháp lý tiên quyết cần xác định trước khi thực hiện thủ tục

Trước khi bắt tay vào chuẩn bị hồ sơ khai nhận di sản thừa kế theo di chúc, người thừa kế cần làm rõ một số nội dung mang tính nền tảng. Những yếu tố này quyết định việc thủ tục có thể tiến hành được hay không, cũng như xác định phạm vi quyền và nghĩa vụ phát sinh.

Thứ nhất, tính hợp pháp của di chúc là điều kiện cần và đủ để người được chỉ định trong di chúc thực hiện quyền khai nhận. Theo quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải minh mẫn về ý chí, không bị ép buộc, nội dung và hình thức không trái luật. Với di chúc miệng, phải được lập trong hoàn cảnh tính mạng bị đe dọa nghiêm trọng và có ít nhất hai người làm chứng ghi chép, ký tên hoặc điểm chỉ, sau đó công chứng, chứng thực trong thời hạn 5 ngày.

Thứ hai, quyền hưởng di sản của người thừa kế theo di chúc cũng cần được xem xét. Không phải cứ có tên trong di chúc là mặc nhiên được hưởng trọn vẹn phần di sản. Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, bao gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên mà không có khả năng lao động. Họ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn. Điều này có thể ảnh hưởng đến phần di sản mà người được chỉ định trong di chúc thực nhận.

Thứ ba, xác định thời hiệu khởi kiện về thừa kế. Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Nếu quá thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiến hành khai nhận di sản thừa kế theo di chúc trong thời gian sớm nhất để tránh những hệ quả pháp lý bất lợi.

Thứ tư, tính chất tài sản thừa kế cũng là một khía cạnh quan trọng. Đối với di sản là bất động sản hoặc động sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, quy trình khai nhận và đăng ký biến động sẽ phức tạp hơn so với tài sản thông thường. Luật Đất đai 2024 có những quy định mới về cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người nhận thừa kế, đòi hỏi người dân phải cập nhật để thực hiện chính xác.

Xem thêm: Thủ tục lập di chúc đơn giản nhanh gọn

3. Thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc theo quy định

Trình tự khai nhận di sản thừa kế theo di chúc được thực hiện thông qua thủ tục công chứng văn bản khai nhận di sản hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký đất đai (nếu chỉ thực hiện sang tên quyền sử dụng đất và không có tranh chấp). Quy trình cụ thể gồm các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ

Người yêu cầu công chứng tập hợp các giấy tờ theo quy định của Luật Công chứng 2024 và Bộ luật Dân sự 2015. Hồ sơ phải thể hiện rõ tư cách người thừa kế, tính hợp pháp của di chúc và quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản. Danh sách chi tiết các loại giấy tờ sẽ được trình bày tại mục tiếp theo.

Bước 2: Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng

Người thừa kế theo di chúc đến trực tiếp Phòng Công chứng hoặc Văn phòng Công chứng nơi có bất động sản hoặc nơi cư trú của người để lại di sản để nộp hồ sơ. Công chứng viên sẽ tiếp nhận, kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ. Trong trường hợp cần xác minh, thời gian xác minh không tính vào thời hạn công chứng. Cần lưu ý, nếu di sản là bất động sản và trải dài ở nhiều địa phương, thẩm quyền công chứng thuộc tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản.

Bước 3: Công chứng viên thẩm tra hồ sơ và niêm yết công khai

Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản; nếu không xác định được nơi thường trú cuối cùng thì niêm yết tại nơi tạm trú có thời hạn cuối cùng của người đó. Việc niêm yết thực hiện trong thời hạn 15 ngày theo quy định.

Bước 4: Ký văn bản khai nhận di sản

Sau thời gian niêm yết, nếu không có khiếu nại, tố cáo hay tranh chấp, Công chứng viên sẽ tiến hành soạn thảo và cho các bên ký Văn bản khai nhận di sản. Văn bản phải ghi nhận đầy đủ các thông tin: người để lại di sản, người thừa kế theo di chúc, căn cứ pháp lý của di chúc, mô tả chi tiết từng tài sản trong di sản và phần được hưởng. Sự có mặt của tất cả những người có liên quan trong cùng hàng thừa kế hoặc những người thừa kế khác (nếu có) cũng là một yêu cầu bắt buộc để đảm bảo tính khách quan.

Bước 5: Nhận kết quả và thực hiện nghĩa vụ tài chính

Sau khi Văn bản khai nhận di sản được công chứng, người thừa kế nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký đất đai (đối với bất động sản) hoặc cơ quan đăng ký tài sản khác để làm thủ tục chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng sang tên mình. Tại đây, người thừa kế phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính theo quy định như lệ phí trước bạ, phí thẩm định hồ sơ, thuế thu nhập cá nhân (nếu thuộc trường hợp phải nộp).

Cơ quan tiếp nhận là Văn phòng đăng ký đất đai, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền quản lý tài sản. Thời gian giải quyết hồ sơ sang tên tối đa là 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, chưa kể thời gian thực hiện nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất.

Xem thêm: Mẫu di chúc thừa kế đất đai mới nhất hiện nay

4. Hồ sơ cần chuẩn bị để khai nhận di sản thừa kế theo di chúc

Để tiến hành khai nhận di sản thừa kế theo di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng, người yêu cầu cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ, bao gồm những giấy tờ chủ yếu sau:

• Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng, trong đó ghi rõ nội dung công việc là khai nhận di sản.
• Bản sao Giấy chứng tử của người để lại di sản hoặc giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết theo quy định pháp luật.
• Bản chính di chúc hợp pháp (di chúc bằng văn bản có công chứng, chứng thực; di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực nhưng đáp ứng điều kiện luật định; hoặc văn bản xác nhận di chúc miệng hợp pháp).
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của người để lại di sản, bao gồm:
• Đối với quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ, sổ hồng).
• Đối với nhà ở: Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, giấy phép xây dựng (nếu chưa được cấp sổ).
• Đối với phương tiện giao thông: Giấy đăng ký xe.
• Đối với tiền gửi tiết kiệm: Sổ tiết kiệm, hợp đồng tiền gửi.
• Đối với cổ phiếu, trái phiếu: Chứng nhận sở hữu chứng khoán.
• Giấy tờ tùy thân của người thừa kế: Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân/Hộ chiếu còn giá trị sử dụng (bản sao có chứng thực hoặc bản sao kèm bản chính để đối chiếu).
• Sổ hộ khẩu hoặc giấy tờ xác nhận cư trú của người để lại di sản và của người thừa kế (bản sao).
• Văn bản thỏa thuận phân chia di sản (nếu có nhiều người cùng được hưởng thừa kế theo di chúc) hoặc văn bản từ chối nhận di sản (nếu có người không nhận).
• Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người thừa kế (nếu được chỉ định theo mối quan hệ trong di chúc).

Lưu ý thực tế quan trọng khi chuẩn bị hồ sơ khai nhận di sản thừa kế theo di chúc: Đối với di chúc không có công chứng, chứng thực, công chứng viên sẽ yêu cầu người thừa kế cung cấp thêm chứng cứ chứng minh tính xác thực của di chúc như mẫu chữ ký, giám định chữ viết, hoặc xác nhận của người làm chứng.

5. Chi phí thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc

Chi phí cho toàn bộ quá trình khai nhận di sản thừa kế theo di chúc bao gồm hai nhóm chính: phí, lệ phí phải nộp cho Nhà nước và thù lao công chứng. Căn cứ Luật Công chứng 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, mức phí và lệ phí cụ thể như sau:

• Phí công chứng văn bản khai nhận di sản: Được tính trên giá trị di sản được khai nhận. Mức thu thường theo khung quy định, dao động tùy theo giá trị tài sản thấp hay cao. Công thức tính cụ thể do Bộ Tài chính hướng dẫn, dựa trên tỷ lệ phần trăm của giá trị di sản. Người dân cần kê khai trung thực để tránh bị truy thu hoặc xử phạt.
• Thù lao công chứng: Là khoản chi trả cho công chứng viên thực hiện các công việc ngoài phạm vi công chứng thông thường như soạn thảo di chúc (nếu phức tạp), xác minh, dịch thuật. Thù lao này do tổ chức hành nghề công chứng và người yêu cầu thỏa thuận, không vượt quá mức trần do Nhà nước quy định.
• Lệ phí trước bạ: Sau khi có văn bản khai nhận, khi làm thủ tục đăng ký sang tên quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, người thừa kế phải nộp lệ phí trước bạ. Mức thu bằng 0,5% giá trị tài sản tính lệ phí trước bạ.
• Thuế thu nhập cá nhân từ thừa kế: Theo quy định pháp luật thuế hiện hành, thu nhập từ nhận thừa kế là bất động sản, động sản phải đăng ký quyền sở hữu thuộc diện chịu thuế. Tuy nhiên, pháp luật quy định miễn thuế cho các trường hợp nhận thừa kế là bất động sản giữa vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông bà nội, ngoại với cháu nội, ngoại; anh chị em ruột với nhau.

Ngoài ra, có thể phát sinh một số chi phí nhỏ khác như phí thẩm định hồ sơ, phí đo đạc (nếu có), phí trích lục hồ sơ. Để tránh bất ngờ, người thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc nên chủ động tra cứu và dự trù kinh phí phù hợp.

6. Dịch vụ hỗ trợ khai nhận di sản thừa kế theo di chúc tại ACC Đà Nẵng

Quá trình khai nhận di sản thừa kế theo di chúc tiềm ẩn nhiều thủ tục phức tạp và rủi ro pháp lý nếu không am hiểu quy định. Lựa chọn một đơn vị tư vấn chuyên nghiệp là giải pháp tối ưu để tiết kiệm thời gian, công sức và đảm bảo quyền lợi. ACC Đà Nẵng mang đến dịch vụ trọn gói, đồng hành cùng khách hàng trong mọi khâu, từ tư vấn điều kiện ban đầu đến hoàn tất sang tên tài sản.

• Tiết kiệm chi phí: Sử dụng dịch vụ trọn gói với mức thù lao hợp lý, minh bạch, tránh các khoản phát sinh không mong muốn do sai sót trong hồ sơ hoặc kéo dài thời gian xử lý.
• Đội ngũ chuyên gia: Đội ngũ chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, am hiểu sâu sắc Bộ luật Dân sự 2015, Luật Công chứng 2024 và Luật Đất đai 2024, đảm bảo xử lý chính xác mọi tình huống.
• Tư vấn chuyên sâu: Cung cấp giải pháp toàn diện cho từng loại tài sản, từ bất động sản, động sản có đăng ký quyền sở hữu đến các quyền tài sản khác; phân tích rủi ro và phương án xử lý tranh chấp tiềm ẩn.
• Hỗ trợ toàn diện: Từ thu thập, hoàn thiện hồ sơ, đại diện theo ủy quyền làm việc với cơ quan công chứng, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký đất đai cho đến khi khách hàng nhận được Giấy chứng nhận mới mang tên mình.
• Thời gian nhanh chóng: Cam kết rút ngắn thời gian thực hiện nhờ quy trình làm việc chuyên nghiệp, tiết kiệm tối đa công sức đi lại và chờ đợi của khách hàng.
• Bảo mật tuyệt đối: Mọi thông tin về di chúc, tài sản và quan hệ thừa kế của khách hàng được cam kết bảo mật theo đúng quy định pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.

Với sự đồng hành của ACC Đà Nẵng, thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc sẽ không còn là trở ngại, giúp bạn an tâm thực hiện trọn vẹn ý nguyện của người thân đã khuất.

7. Câu hỏi thường gặp

Di chúc tự viết tay không có người làm chứng có được dùng để khai nhận di sản thừa kế theo di chúc không?

Di chúc tự viết tay không có người làm chứng vẫn có thể được sử dụng để khai nhận di sản thừa kế theo di chúc nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Cụ thể, Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu di chúc hợp pháp phải do người lập tự nguyện, minh mẫn sáng suốt, nội dung và hình thức không trái luật. Đối với di chúc viết tay không có người làm chứng, người lập phải tự tay viết, ký tên và ghi rõ ngày tháng năm lập.

Thời gian niêm yết công khai có bắt buộc không và nếu có tranh chấp xảy ra trong thời gian này thì xử lý thế nào?

Việc niêm yết công khai là thủ tục bắt buộc trong quy trình công chứng văn bản khai nhận di sản theo quy định của Luật Công chứng 2024. Thời gian niêm yết là 15 ngày. Nếu trong thời gian này phát sinh khiếu nại, tranh chấp từ những người có quyền lợi liên quan, tổ chức hành nghề công chứng sẽ tạm dừng việc công chứng và hướng dẫn các bên giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hoặc khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền.

Khi di chúc chỉ định một người nhận toàn bộ bất động sản nhưng lại không đề cập đến người thừa kế bắt buộc thì xử lý ra sao?

Trường hợp này xảy ra phổ biến và thường dẫn đến tranh chấp. Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên không có khả năng lao động) vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo luật.

Khai nhận di sản thừa kế theo di chúc là hành trình pháp lý đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tuân thủ chặt chẽ quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Công chứng và Luật Đất đai. Để đảm bảo quá trình diễn ra suôn sẻ, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình, bạn hãy liên hệ ACC Đà Nẵng ngay hôm nay để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ toàn diện.