ACC ĐÀ NẴNG

Học sư phạm làm trái ngành là một chủ đề nóng hổi mà bất kỳ ai từng theo đuổi ngành học này đều phải đối mặt, đặc biệt khi thị trường việc làm giáo viên đang gặp nhiều thách thức cục bộ. Nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp lại chọn những công việc khác biệt hoàn toàn với chuyên môn, từ kinh doanh đến công nghệ, khiến câu hỏi về việc hoàn trả phí hỗ trợ đào tạo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hãy cùng ACC Đà Nẵng khám phá ngay!

1. Thực tế khi học sư phạm làm trái ngành ngày càng phổ biến

Theo các báo cáo gần đây, hàng nghìn cử nhân sư phạm mỗi năm chọn con đường khác, dẫn đến tình trạng thiếu hụt giáo viên cục bộ ở một số địa phương.

• Một trong những thực tế đáng chú ý nhất là tỷ lệ sinh viên sư phạm bỏ nghề sau khi tốt nghiệp, với con số lên đến 30-40% theo khảo sát từ Bộ Giáo dục và Đào tạo. Những bạn trẻ này thường chọn làm việc trong lĩnh vực kinh doanh hoặc dịch vụ vì mức lương khởi điểm của giáo viên chỉ khoảng 4-5 triệu đồng/tháng, không đủ để trang trải cuộc sống ở thành phố lớn.
• Bên cạnh đó, sự chênh lệch giữa cung và cầu giáo viên theo môn học và địa bàn cũng góp phần thúc đẩy xu hướng học sư phạm làm trái ngành. Ví dụ, ở các tỉnh miền núi như Lào Cai hay Điện Biên, giáo viên môn Lịch sử hay Địa lý luôn thiếu, nhưng sinh viên tốt nghiệp lại không muốn về đó vì điều kiện sống khó khăn và thiếu cơ hội phát triển.
• Cuối cùng, yếu tố cá nhân như áp lực gia đình và kỳ vọng xã hội cũng làm cho việc học sư phạm làm trái ngành trở nên phổ biến hơn. Nhiều phụ huynh ban đầu ép con theo sư phạm vì coi đó là ngành “ổn định”, nhưng khi ra trường, họ lại ủng hộ con chuyển nghề để có thu nhập cao hơn.

2. Quy định pháp lý nghiêm ngặt về hoàn trả phí khi học sư phạm làm trái ngành

Theo Nghị định 116/2020/NĐ-CP, sinh viên sư phạm nhận hỗ trợ đào tạo từ ngân sách nhà nước phải cam kết làm việc đúng ngành ít nhất 5 năm, nếu không sẽ phải bồi hoàn toàn bộ chi phí

• Đầu tiên, mức phí hoàn trả khi học sư phạm làm trái ngành được tính dựa trên thời gian đào tạo và mức hỗ trợ thực tế nhận được, thường dao động từ 3-3.6 triệu đồng mỗi tháng học. Chẳng hạn, một sinh viên học 4 năm sư phạm sẽ phải trả khoảng 150-200 triệu đồng nếu bỏ nghề ngay sau tốt nghiệp. Quy trình thực hiện bắt đầu từ việc địa phương kiểm tra nơi làm việc của cử nhân sau 6 tháng ra trường; nếu phát hiện làm trái ngành, họ sẽ gửi thông báo yêu cầu bồi hoàn trong vòng 30 ngày.
• Thứ hai, có những ngoại lệ và điều khoản miễn giảm trong quy định pháp lý về học sư phạm làm trái ngành, chẳng hạn như trường hợp sức khỏe kém hoặc lý do bất khả kháng được chứng minh bằng giấy tờ y tế.Nếu sinh viên chứng minh được rằng họ không thể làm giáo viên do bệnh tật mãn tính, họ có thể được miễn hoàn trả hoặc chỉ trả một phần.
• Cuối cùng, sự thay đổi chính sách gần đây đã làm dịu bớt gánh nặng cho những ai học sư phạm làm trái ngành, với việc Bộ Giáo dục đề xuất kéo dài thời hạn cam kết lên 10 năm nhưng giảm mức hoàn trả xuống còn 70% nếu có lý do chính đáng.

3. Những lý do sâu xa thúc đẩy sinh viên chọn học sư phạm làm trái ngành

Từ mức lương thấp đến sự thiếu hụt cơ hội thăng tiến, nhiều yếu tố xã hội và kinh tế đang đẩy thế hệ trẻ vào lựa chọn khó khăn này.

• Lý do hàng đầu khiến học sư phạm làm trái ngành trở nên hấp dẫn là sự chênh lệch thu nhập giữa nghề giáo và các ngành khác, với giáo viên mới ra trường chỉ nhận 4-6 triệu đồng trong khi marketer có thể kiếm 10-15 triệu ngay từ đầu. Hơn 60% cử nhân sư phạm cho biết họ chọn chuyển nghề vì không thể lo cho gia đình với mức lương hiện tại, đặc biệt ở khu vực đô thị nơi chi phí sinh hoạt tăng vọt.
• Ngoài ra, tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ là “thủ phạm” lớn khiến học sư phạm làm trái ngành lan rộng, với thừa sư phạm Anh ngữ ở thành phố nhưng thiếu trầm trọng môn Sinh học ở nông thôn. Báo Giáo dục và Đào tạo chỉ ra rằng, do cơ chế phân bổ biên chế không đồng đều, sinh viên miền Bắc khó xin việc ở miền Nam và ngược lại, dẫn đến thất nghiệp tạm thời kéo dài 6-12 tháng. Nhiều bạn trẻ chọn làm freelancer viết content hoặc tutor online để “sống sót”, dần dần quen với nhịp độ tự do hơn so với lịch trình cố định của trường học.
• Yếu tố đam mê và phát triển bản thân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc học sư phạm làm trái ngành, khi không ít sinh viên nhận ra sau năm thứ ba đại học rằng họ không phù hợp với môi trường giáo dục truyền thống.

4. Hậu quả lâu dài từ hiện tượng học sư phạm làm trái ngành đối với xã hội

Khi nói về tác động, chúng ta không thể bỏ qua những hệ lụy sâu rộng mà học sư phạm làm trái ngành mang lại, từ sự suy giảm chất lượng giáo dục đến gánh nặng ngân sách công.

• Sự thiếu hụt nghiêm trọng giáo viên chất lượng cao, dẫn đến tình trạng lớp học quá tải và chất lượng dạy học giảm sút ở các vùng sâu vùng xa. Việc hàng nghìn cử nhân sư phạm chọn làm trái ngành đã khiến tỷ lệ giáo viên hợp đồng tăng lên 20% toàn quốc, với mức lương thấp khiến họ thiếu động lực cống hiến lâu dài.
• Gánh nặng tài chính cho nhà nước từ học sư phạm làm trái ngành là một vấn đề nan giải, với ngân sách hỗ trợ đào tạo sư phạm lên đến hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhưng hiệu quả chỉ đạt 60-70%. Việc thu hồi phí từ những người làm trái ngành chỉ đạt 30%, dẫn đến lãng phí nguồn lực công và buộc phải tăng thuế giáo dục gián tiếp.
• Tác động tâm lý và xã hội từ học sư phạm làm trái ngành có thể dẫn đến sự mất cân bằng trong lực lượng lao động trẻ, với nhiều cử nhân cảm thấy bị “phản bội” bởi kỳ vọng ban đầu. Một nghiên cứu cho thấy, 40% những người chuyển nghề gặp vấn đề stress do xung đột giá trị, dẫn đến tỷ lệ ly hôn cao hơn ở nhóm tuổi 25-30.

5. Giải pháp sáng tạo để vượt qua thách thức học sư phạm làm trái ngành

Từ cải thiện chính sách đến phát triển kỹ năng cá nhân, có nhiều cách tiếp cận để biến thách thức thành lợi thế. Những ý tưởng này dựa trên kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia khác và đề xuất nội địa.

• Cải tổ chính sách hỗ trợ đào tạo, cho phép sinh viên sư phạm cam kết làm việc linh hoạt hơn, chẳng hạn như dạy online hoặc part-time để tránh hoàn trả phí. Theo đề xuất từ Bộ Giáo dục năm 2024, việc giảm mức hoàn trả xuống 50% nếu sinh viên tham gia dự án cộng đồng giáo dục sẽ khuyến khích họ quay lại ngành một phần. Sinh viên có thể kết hợp làm trái ngành ban ngày và dạy thêm tối, như mô hình ở Singapore nơi giáo viên kiêm doanh nhân thành công.
• Chương trình đào tạo bổ sung kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm sẽ giúp họ dễ dàng chuyển tiếp nếu chọn học sư phạm làm trái ngành, với các khóa học ngắn hạn về marketing hoặc IT chỉ trong 3-6 tháng. Các trường như Đại học Sư phạm Hà Nội đã thí điểm tích hợp chứng chỉ nghề vào chương trình chính, giúp tỷ lệ việc làm đúng ngành tăng 20%. Sinh viên có thể học thêm qua nền tảng trực tuyến như Coursera, kết hợp kiến thức sư phạm với kỹ năng số để trở thành giáo viên ảo hoặc content creator giáo dục.
• Vai trò của tư vấn hướng nghiệp và hỗ trợ cộng đồng là chìa khóa để giảm thiểu học sư phạm làm trái ngành một cách tiêu cực. Bằng cách tổ chức hội thảo miễn phí và kết nối việc làm, họ giúp sinh viên xây dựng kế hoạch dài hạn, tránh quyết định impuls. Một ví dụ thành công là chương trình mentorship ở TP.HCM, nơi 70% tham gia tìm được công việc phù hợp mà không phải hoàn trả phí.

>>>> Xem thêm bài viết: Ngành Kinh tế mũi nhọn là gì?

Học sư phạm làm trái ngành dù mang theo nhiều rủi ro nhưng cũng mở ra cơ hội khám phá bản thân nếu được xử lý khôn ngoan, từ quy định pháp lý đến giải pháp sáng tạo. Hy vọng bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về vấn đề này, giúp đưa ra quyết định sáng suốt cho hành trình sự nghiệp. Hãy đồng hành cùng ACC Đà Nẵng để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác.