ACC ĐÀ NẴNG

Di chúc thất hiệu là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực thừa kế, liên quan trực tiếp đến hiệu lực của ý chí cuối cùng của người để lại di sản. Trong cuộc sống hiện đại, việc lập di chúc đúng quy định giúp bảo vệ quyền lợi cho người thừa kế, nhưng không phải di chúc nào cũng được công nhận pháp lý, dẫn đến nhiều tranh chấp không đáng có. Hãy cùng ACC Đà Nẵng khám phá chủ đề này để có cái nhìn toàn diện.

1. Di chúc thất hiệu là gì?

Di chúc thất hiệu đề cập đến trường hợp di chúc không được công nhận hiệu lực pháp lý, nghĩa là ý chí của người lập di chúc không thể thực hiện được theo quy định của pháp luật. Theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), di chúc chỉ có hiệu lực nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hình thức, nội dung và người lập, nếu không, nó sẽ bị coi là vô hiệu.

Để tránh tình trạng này, người lập di chúc cần tham khảo kỹ các quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), vốn quy định rõ ràng về các yếu tố làm cho di chúc trở nên hợp lệ, bao gồm việc phải được lập bằng văn bản hoặc công chứng, tùy theo trường hợp cụ thể.

2. Các nguyên nhân dẫn đến di chúc thất hiệu

Trong thực tế, di chúc thất hiệu thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến việc vi phạm các quy định pháp luật. Theo Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), một trong những nguyên nhân phổ biến là di chúc không được lập bởi người có đầy đủ năng lực dân sự, chẳng hạn như người bị hạn chế năng lực do bệnh tâm thần hoặc dưới ảnh hưởng của chất kích thích.

Ngoài ra, di chúc có thể bị coi là thất hiệu nếu nội dung vi phạm nguyên tắc pháp luật, như phân chia tài sản trái với quyền lợi của người thừa kế bắt buộc theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), bao gồm vợ/chồng, cha mẹ và con cái. Một nguyên nhân khác là lỗi hình thức, chẳng hạn như di chúc không được lập bằng văn bản có chứng thực hoặc công chứng theo quy định tại Nghị định 05/2023/NĐ-CP, dẫn đến việc không thể chứng minh tính xác thực. Để minh họa, hãy xem xét trường hợp di chúc miệng chỉ được áp dụng trong tình huống đặc biệt như người lập đang trong tình trạng nguy kịch, nhưng nếu không có nhân chứng theo Điều 646 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), nó sẽ bị tuyên bố di chúc thất hiệu.

3. Hậu quả pháp lý của di chúc thất hiệu

Khi di chúc thất hiệu, hậu quả đầu tiên là tài sản của người để lại sẽ được phân chia theo nguyên tắc thừa kế theo pháp luật, như quy định tại Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), thay vì theo ý chí cá nhân. Điều này có nghĩa là người thừa kế sẽ không nhận được tài sản như mong muốn, dẫn đến các tranh chấp gia đình và yêu cầu giải quyết tại tòa án, theo quy trình tại Luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2024).

Hơn nữa, di chúc thất hiệu còn ảnh hưởng đến các giao dịch liên quan, chẳng hạn như việc chuyển nhượng tài sản đã được đề cập trong di chúc sẽ bị hủy bỏ, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023).

4. Quy trình xác định di chúc thất hiệu

Để xác định di chúc thất hiệu, cần tuân thủ một quy trình rõ ràng theo pháp luật. Quy trình này thường bắt đầu từ việc phát hiện các dấu hiệu bất thường và kết thúc bằng quyết định của tòa án.

Bước 1: Kiểm tra tính hợp lệ ban đầu

Người thừa kế hoặc người liên quan cần kiểm tra xem di chúc có đáp ứng các điều kiện cơ bản theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), chẳng hạn như người lập có đủ năng lực hành vi và di chúc được lập đúng hình thức.

Bước 2: Nộp đơn khởi kiện đến tòa án

Nếu có tranh chấp, bên liên quan phải nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp quận hoặc huyện, theo quy định tại Điều 34 Luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2024). Tòa án sẽ xem xét các bằng chứng và tổ chức phiên tòa để lắng nghe ý kiến từ các bên, đảm bảo tính công bằng.

Bước 3: Thực hiện phán quyết của tòa án

Sau khi tòa án ra quyết định, nếu di chúc bị tuyên bố di chúc thất hiệu, tài sản sẽ được phân chia lại theo luật thừa kế chung, và các bên phải tuân thủ theo Điều 614 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023).

5. Câu hỏi thường gặp

Di chúc có thể bị thay đổi sau khi lập không?

Di chúc có thể bị thay đổi hoặc hủy bỏ nếu người lập vẫn còn sống và đủ năng lực hành vi, theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023).

Ai có quyền khiếu nại về di chúc thất hiệu?

Người thừa kế theo pháp luật hoặc người được chỉ định trong di chúc có quyền khiếu nại nếu phát hiện di chúc không hợp lệ, dựa trên Điều 35 Luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2024).

Di chúc thất hiệu ảnh hưởng như thế nào đến tài sản chung?

Nếu di chúc thất hiệu, tài sản chung của vợ chồng sẽ được phân chia theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2023), ưu tiên cho người thừa kế bắt buộc.

>>>> Xem thêm bài viết: Thủ tục yêu cầu công nhận di chúc

Di chúc thất hiệu không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến cuộc sống của người thừa kế, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ ban đầu. Để tránh những rủi ro này, bạn nên tìm hiểu thêm và liên hệ ACC Đà Nẵng để nhận tư vấn chuyên sâu từ các chuyên gia. Hành động ngay hôm nay sẽ giúp bảo vệ tài sản và quyền lợi của bạn một cách hiệu quả.