Chứng cứ điện tử là yếu tố then chốt giúp các bên chứng minh sự thật trong các tranh chấp và vụ án hiện nay. Việc nắm rõ khái niệm và cách sử dụng loại chứng cứ này góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Cùng ACC Đà Nẵng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau.
1. Chứng cứ điện tử là gì? Giải đáp
Chứng cứ điện tử là thông tin được tạo ra, gửi đi, nhận và lưu trữ dưới dạng dữ liệu điện tử, có thể sử dụng để chứng minh sự kiện, hành vi trong các thủ tục tố tụng. Theo quy định của Luật Giao dịch điện tử 2023, dữ liệu điện tử mang giá trị pháp lý tương đương văn bản nếu đáp ứng điều kiện về tính toàn vẹn và xác thực.
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025 cho phép sử dụng chứng cứ điện tử để chứng minh các tình tiết trong vụ việc dân sự. Tương tự, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 và Luật Tố tụng hành chính 2015, sửa đổi 2025 cũng công nhận giá trị của loại chứng cứ này khi thu thập đúng quy trình.
Chứng cứ điện tử có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như email, tin nhắn, file ghi âm, video, chữ ký số hoặc dữ liệu từ hệ thống máy tính. Giá trị của chứng cứ điện tử phụ thuộc vào khả năng chứng minh nguồn gốc và không bị thay đổi. Các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đánh giá tính hợp pháp của chứng cứ điện tử dựa trên cách thu thập và bảo quản.
2. Đặc điểm của chứng cứ điện tử
Chứng cứ điện tử mang tính vô hình và dễ sao chép, đòi hỏi phải có biện pháp bảo mật nghiêm ngặt để giữ nguyên giá trị. Đặc điểm nổi bật là khả năng lưu trữ lâu dài và truyền tải nhanh chóng qua mạng, khác biệt hoàn toàn với chứng cứ truyền thống. Tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử phải được đảm bảo từ lúc tạo ra đến khi sử dụng trước cơ quan có thẩm quyền.
Ngoài ra, chứng cứ điện tử thường cần công cụ kỹ thuật để khai thác và kiểm tra, ví dụ như phần mềm phân tích dữ liệu hoặc chứng thực chữ ký số. Đặc điểm này khiến việc thu thập chứng cứ điện tử đòi hỏi sự hỗ trợ của chuyên gia công nghệ. Đồng thời, chứng cứ điện tử có thể bị xóa hoặc sửa đổi nếu không được sao lưu kịp thời, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị chứng minh.
Xem thêm: Người bào chữa có quyền thu thập chứng cứ hay không?
3. Vai trò của chứng cứ điện tử trong các thủ tục tố tụng
Chứng cứ điện tử đóng vai trò then chốt trong việc chứng minh các tình tiết khách quan tại Tòa án. Trong tố tụng dân sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử giúp làm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tranh chấp. Trong tố tụng hình sự theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử hỗ trợ xác định hành vi phạm tội và mức độ thiệt hại.
Theo Luật Tố tụng hành chính 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử được sử dụng để kiểm tra tính hợp pháp của quyết định hành chính. Vai trò của chứng cứ điện tử ngày càng tăng do giao dịch điện tử phổ biến, giúp rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc. Các bên có thể dựa vào chứng cứ điện tử để yêu cầu bồi thường hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước cơ quan nhà nước.
Xem thêm: Mẫu quyết định yêu cầu cung cấp tài liệu chứng cứ chi tiết
4. Cách thu thập và bảo quản chứng cứ điện tử
Việc thu thập chứng cứ điện tử cần thực hiện theo trình tự hợp pháp để đảm bảo giá trị sử dụng. Đầu tiên, xác định nguồn gốc dữ liệu điện tử cần thu thập và ghi nhận thời điểm, địa điểm thu thập. Tiếp theo, sử dụng thiết bị chuyên dụng để sao chép dữ liệu mà không làm thay đổi nội dung gốc.
Sau đó, niêm phong và lưu trữ chứng cứ điện tử trong môi trường an toàn, có thể sử dụng chữ ký số hoặc mã hóa để bảo vệ. Cuối cùng, chuẩn bị tài liệu mô tả quá trình thu thập để trình bày trước cơ quan tố tụng khi cần.
5. Câu hỏi thường gặp
Chứng cứ điện tử có giá trị pháp lý như chứng cứ truyền thống không?
Theo Luật Giao dịch điện tử 2023 và các bộ luật tố tụng hiện hành, chứng cứ điện tử có giá trị pháp lý tương đương nếu đáp ứng điều kiện về tính toàn vẹn, xác thực nguồn gốc và được thu thập đúng quy trình.
Làm thế nào để chứng minh tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử?
Tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử được chứng minh thông qua chữ ký số, mã băm hoặc chứng thực từ bên thứ ba. Các bên cần lưu giữ nhật ký hệ thống và sử dụng công cụ kỹ thuật để kiểm tra dữ liệu không bị thay đổi từ lúc thu thập đến khi trình bày.
Ai có thẩm quyền thu thập chứng cứ điện tử trong vụ án hình sự?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án có thẩm quyền thu thập chứng cứ điện tử.
Chứng cứ điện tử là công cụ quan trọng giúp giải quyết các tranh chấp một cách minh bạch và hiệu quả trong bối cảnh số hóa hiện nay. Hiểu rõ quy định pháp luật liên quan sẽ giúp các bên chủ động bảo vệ quyền lợi. Liên hệ ACC Đà Nẵng để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ thu thập, sử dụng chứng cứ điện tử đúng cách.
Để lại một bình luận