ACC ĐÀ NẴNG

Trong ngành sản xuất và kinh doanh phân bón, việc kiểm soát và công bố chính xác hàm lượng hữu cơ không chỉ là điều kiện bắt buộc để lưu hành sản phẩm mà còn là thước đo khẳng định chất lượng với người nông dân. Để chuẩn hóa quy trình phân tích này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành tiêu chuẩn TCVN 9486:2018. Bài viết dưới đây ACC Đà Nẵng sẽ giúp bạn nắm vững các quy tắc kỹ thuật này để thực hiện đúng ngay từ đầu.

1. Thông tin chi tiết về TCVN 9486:2018

TCVN 9486:2018 được xây dựng để đáp ứng nhu cầu chuẩn hóa quy trình lấy mẫu phân bón, đảm bảo tính đại diện của mẫu để phục vụ các mục đích phân tích chất lượng, từ đó hỗ trợ các hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kiểm định phân bón. Tiêu chuẩn này không chỉ đáp ứng các yêu cầu trong nước mà còn tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14820-1:2016 và ISO 8634:1991.

Mục tiêu chính: Quy định phương pháp lấy mẫu phân bón ở dạng rắn (hạt, viên, bột), lỏng và bán lỏng, áp dụng cho các lô phân bón có khối lượng tối đa 500 tấn. Tiêu chuẩn đảm bảo mẫu thu được phản ánh chính xác chất lượng lô hàng, hỗ trợ kiểm tra các chỉ tiêu hóa lý, thành phần dinh dưỡng và tuân thủ quy định pháp luật.

Bối cảnh ra đời: Được chuyển đổi và cập nhật từ TCVN 9486:2013, tiêu chuẩn này phản ánh sự cần thiết của việc nâng cao độ chính xác và tính thống nhất trong lấy mẫu phân bón, đặc biệt trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam ngày càng phát triển, với nhu cầu sử dụng phân bón chất lượng cao và kiểm soát chặt chẽ thị trường.

Tầm quan trọng: TCVN 9486:2018 giúp các bên liên quan, từ nhà sản xuất, nhập khẩu đến cơ quan quản lý, đảm bảo chất lượng phân bón thông qua mẫu đại diện, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác, bảo vệ môi trường và quyền lợi người tiêu dùng. Tiêu chuẩn này cũng hỗ trợ các phòng thí nghiệm đạt được kết quả phân tích đáng tin cậy, phù hợp với các quy định quốc gia và quốc tế.

2. Phương pháp lấy mẫu phân bón theo TCVN 9486:2018

TCVN 9486:2018 cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy trình lấy mẫu, từ xác định số lượng mẫu đơn đến chia mẫu và bảo quản, nhằm đảm bảo mẫu đại diện cho lô phân bón. Quy trình được thiết kế linh hoạt, phù hợp với các loại phân bón và điều kiện lưu trữ khác nhau.

Các khái niệm cơ bản:

Lô phân bón: Một khối lượng phân bón cùng loại, cùng chất lượng, được sản xuất hoặc nhập khẩu cùng thời điểm, có khối lượng không quá 500 tấn.

Mẫu đơn: Mẫu lấy từ một vị trí cụ thể trong bao gói, thùng, phuy hoặc đống phân bón.

Mẫu chung: Tổng hợp các mẫu đơn, được trộn đều để đại diện cho toàn bộ lô.

Mẫu rút gọn: Phần mẫu chung được giảm lược để đạt khối lượng phù hợp cho thử nghiệm, lưu trữ và đối chứng.

Mẫu phòng thử nghiệm: Mẫu cuối cùng được gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích, thường chia thành ít nhất 3 đơn vị mẫu (thử nghiệm, lưu trữ và đối chứng).

Các bước lấy mẫu:

Xác định số mẫu đơn tối thiểu:

Phân bón đóng bao/thùng/can/phuy: Số mẫu đơn được xác định theo Bảng 1 của tiêu chuẩn. Ví dụ, lô có 65–81 bao lấy 13 mẫu đơn; lô trên 1000 bao áp dụng công thức ( A = sqrt{N} ), với ( N ) là tổng số bao gói.

Phân bón để rời: Số mẫu đơn tính theo công thức ( A = sqrt{M} ), trong đó ( M ) là khối lượng lô (tấn) hoặc thể tích (m³), lấy ngẫu nhiên từ nhiều vị trí.

Lựa chọn vị trí lấy mẫu:

Đóng bao/thùng: Lấy mẫu ngẫu nhiên từ các vị trí trên, giữa, dưới, trong và ngoài lô để đảm bảo tính đại diện.

Để rời: San phẳng bề mặt đống, lấy mẫu theo hình chữ X hoặc dùng xiên dài xuyên qua các vị trí khác nhau, cách đáy và đỉnh 50 cm.

Lỏng/bán lỏng: Khuấy đều trước khi lấy mẫu từ các độ sâu khác nhau trong thùng/can/phuy.

Xác định cỡ mẫu đơn: Tính theo công thức ( m = frac{A times k times l}{a} ), với ( A ) là cỡ mẫu thử nghiệm (tối thiểu 100 g/100 mL cho bao gói dưới 500 g/mL, 500 g/500 mL cho bao gói lớn hơn), ( k ) là số lần giảm lược, ( l ) là số đơn vị mẫu, và ( a ) là số mẫu đơn.

Tạo mẫu chung và mẫu rút gọn: Gộp các mẫu đơn, trộn/lắc đều để tạo mẫu chung. Chia chéo mẫu chung (theo Phụ lục C) để tạo mẫu rút gọn với khối lượng tối thiểu 1,5 kg (rắn) hoặc 1,5 L (lỏng).

Chia mẫu phòng thử nghiệm: Chia mẫu rút gọn thành ít nhất 3 đơn vị mẫu (mỗi đơn vị tối thiểu 0,5 kg/0,5 L), đóng gói, niêm phong và ghi nhãn để gửi phòng thí nghiệm, lưu tại cơ sở và đối chứng.

Biên bản và giao mẫu: Lập biên bản lấy mẫu (Phụ lục D) và biên bản giao/gửi mẫu (Phụ lục E), ghi rõ thông tin về lô hàng, mẫu, mục đích phân tích và các bên liên quan.

Xem thêm: Căn cứ pháp lý giải quyết tranh chấp đất đai

3. Dụng cụ và yêu cầu kỹ thuật trong lấy mẫu

TCVN 9486:2018 đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về dụng cụ, người lấy mẫu và điều kiện bảo quản để đảm bảo chất lượng mẫu phân bón không bị ảnh hưởng trong quá trình lấy mẫu, vận chuyển và lưu trữ.

• Dụng cụ lấy mẫu:

• Phân bón rắn: Sử dụng ống xăm (thép không gỉ, polyme chống ăn mòn) với đường kính rãnh lớn hơn 3 lần kích thước hạt, đủ dài để xuyên qua bao hoặc đống phân.
• Phân bón lỏng/bán lỏng: Sử dụng chai lấy mẫu (500 mL, có miếng gang nặng để chìm), dụng cụ hình trụ, pittông hoặc có nắp đậy, làm từ vật liệu không phản ứng với phân bón (ví dụ, nhựa chịu axit hoặc thủy tinh).
• Yêu cầu: Dụng cụ phải sạch, khô, được vệ sinh sau mỗi lần sử dụng để tránh nhiễm chéo.

• Dụng cụ chứa mẫu:

• Phân bón rắn: Đựng trong túi nylon hoặc giấy chống ẩm, buộc kín sau khi loại bỏ không khí.
• Phân bón lỏng/bán lỏng: Đựng trong chai nhựa (cho phân kiềm) hoặc chai thủy tinh/nhựa chịu axit (cho phân axit), đậy kín và niêm phong.

• Người lấy mẫu:

• Phải có Giấy chứng nhận tập huấn lấy mẫu phân bón, được đào tạo về kỹ thuật và an toàn.
• Sử dụng găng tay dùng một lần, thải bỏ sau mỗi lần lấy mẫu để tránh nhiễm chéo.
• Lấy mẫu dưới sự chứng kiến của đại diện cơ sở, có thể có giám sát của bên thứ ba.

• Bảo quản và vận chuyển:

• Mẫu phải được bảo quản trong điều kiện khô, thoáng, mát, tránh tác động từ nhiệt độ, độ ẩm hoặc ánh sáng làm thay đổi đặc tính.
• Bao gói mẫu phải được niêm phong, ghi nhãn không phai với các thông tin như mã số mẫu, tên phân bón, số hiệu lô, ngày lấy mẫu và chữ ký người lấy mẫu.

Xem thêm: Quyền và nghĩa vụ của người giải quyết khiếu nại

4. Vai trò và hạn chế của TCVN 9486:2018

TCVN 9486:2018 mang lại nhiều giá trị thực tiễn trong ngành nông nghiệp và kiểm định phân bón, nhưng cũng đối mặt với một số hạn chế cần được khắc phục để tối ưu hóa hiệu quả.

Vai trò trong thực tiễn:

• Kiểm soát chất lượng phân bón: Tiêu chuẩn đảm bảo mẫu phân bón đại diện, giúp các phòng thí nghiệm phân tích chính xác hàm lượng dinh dưỡng, các chỉ tiêu hóa lý và tuân thủ quy định pháp luật.
• Hỗ trợ sản xuất và nhập khẩu: Nhà sản xuất và nhập khẩu sử dụng TCVN 9486:2018 để lấy mẫu kiểm tra chất lượng trước khi phân phối, đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn và tăng độ tin cậy trên thị trường.
• Thúc đẩy nông nghiệp bền vững: Kết quả phân tích từ mẫu phân bón giúp nông dân lựa chọn sản phẩm phù hợp, tối ưu hóa hiệu quả canh tác, giảm thiểu lãng phí và tác động tiêu cực đến môi trường.
• Hỗ trợ quản lý nhà nước: Tiêu chuẩn cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý giám sát thị trường, phát hiện và xử lý các sản phẩm phân bón không đạt chất lượng.

Hạn chế và thách thức:

• Tính không đồng nhất của lô hàng: Một số lô phân bón có thể chứa các phần không đồng nhất, đòi hỏi tách riêng và xử lý như lô độc lập, làm tăng chi phí và thời gian lấy mẫu.
• Yêu cầu kỹ thuật và cơ sở vật chất: Quy trình đòi hỏi người lấy mẫu có tay nghề cao, dụng cụ chuyên dụng và điều kiện bảo quản phù hợp, có thể khó thực hiện ở các cơ sở nhỏ hoặc vùng sâu vùng xa.
• Rủi ro trong bảo quản: Phân bón lỏng hoặc có tính bay hơi dễ bị hao hụt nếu không được bảo quản đúng cách, ảnh hưởng đến kết quả phân tích.

Giải pháp đề xuất:

• Tăng cường chương trình đào tạo và cấp chứng nhận cho người lấy mẫu, đặc biệt ở các địa phương thiếu nguồn lực.
• Đầu tư vào dụng cụ lấy mẫu tự động hoặc hiện đại để tăng độ chính xác và giảm công sức.
• Xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng mẫu từ khâu lấy mẫu đến phân tích, đảm bảo tính nguyên vẹn của mẫu trong mọi điều kiện.

5. Câu hỏi thường gặp

Phương pháp Walkley – Black có đo được 100% lượng Carbon hữu cơ không?

Không hoàn toàn. Phương pháp này thường chỉ oxy hóa được khoảng 70% đến 85% lượng hữu cơ hoạt tính trong phân bón. Do đó, trong công thức tính toán của TCVN 9486:2018 luôn đi kèm một hệ số hiệu chỉnh (thường là 1,3) để quy đổi ra hàm lượng hữu cơ tổng số thực tế.

Có thể dùng TCVN 9486:2018 để phân tích phân bón vô cơ không?

Không nên. Tiêu chuẩn này được thiết kế chuyên biệt để xác định chất hữu cơ. Đối với phân bón vô cơ hoặc phân bón có hàm lượng hữu cơ quá thấp (dưới 1%), phương pháp này sẽ cho sai số rất lớn.

Làm sao để doanh nghiệp công bố hợp quy phân bón hữu cơ tại Đà Nẵng nhanh nhất?

Doanh nghiệp cần chuẩn bị mẫu gửi phòng lab đạt chuẩn để test chỉ tiêu TCVN 9486:2018, sau đó lập hồ sơ nộp lên Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Kết quả từ TCVN 9486:2018 có giá trị pháp lý như thế nào?

Kết quả chỉ có giá trị pháp lý khi thực hiện tại phòng lab được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ định, đạt ISO/IEC 17025, và đối chiếu với QCVN 01-189:2019/BNNPTNT theo Nghị định 84/2019/NĐ-CP.

Tiêu chuẩn TCVN 9486:2018 dựa trên cơ sở pháp lý nào?

Nó được ban hành theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật 2006, hướng dẫn bởi Nghị định 127/2007/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 78/2018/NĐ-CP), đảm bảo tính bắt buộc trong quản lý phân bón.

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9486:2018 là một công cụ thiết yếu để chuẩn hóa quy trình lấy mẫu phân bón, đảm bảo mẫu đại diện và đáng tin cậy cho phân tích chất lượng. Hãy cùng ACC Đà Nẵng  đồng hành để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác!